به منتقد ها و نظر مردم گوش کنید، بعد رهایش کنید.

پل استر در یکی از کتابهای زندگی نامه اش نوشته بود که بعد از مدت ها تازه متوجه شد که نباید نقد ها را خواند. چه مثبت چه منفی. چون روی اثر بعدی ات تاثیر می گذارد.

شخصی که تازه شروع به کار هنری کرده است و اثری را در هر مدیوم تولید می کند و آن را به میان مردم و جهان می فرستد، قطعا کنجکاو است که بداند درباره اش چه نوشته اند. مجله ها و سایت ها را می کاود تا ببیند فلان شخص چه گفته است و فلان شخص چه نوشته است. اما من در این قضیه بیشتر طرفدار استر هستم. اگر بخواهیم با خودمان روراست باشیم می توانیم به راحتی تشخیص بدهیم که استعدادی در کار خلاقانه داریم یا نه. حالا ممکن است ما اثر را خلق کنیم و ببینیم که عالم و آدم انتقاد می کنند، در این زمان حتما کنجکاو می شویم که ایراد کار ما کجاست.

اما این جا هم باز باید به خودمان رجوع کنیم.

باید حسی عمل کرد. کاملا شهودی. به نظر فلان منتقد و گروهی از طرفدارها که در یک انجمن اینترنتی دارند نظر می دهند نباید گوش کرد. فقط نمک روزی زخم است.

بهترین طبیب برای کار خلاق درون، خودمان هستیم. فقط مسئله این جاست که باید این طبیب (شهود) را خوب تغذیه کنیم.

فیلم بهتر ببینیم.

کتابی بخوانیم که دیدگاه قبلی ما را کامل دگرگون کند.

موسیقی متفاوت از چیزهایی که تا به حال گوش می کردیم ببینیم.

اگر تا به حال فقط آثار اروپایی دیده ایم، برویم کمی هم مارول و دی سی و ابرقهرمان ببینیم!

باید کمی مزه خلاقانه مان را تغییر بدهیم و برای اثر بعدی رنگ و بوی متفاوتی داشته باشیم. این پروسه درمانی باعث می شود که تکلیفمان با خودمان مشخص شود.

رابطه شبکه های اجتماعی و داستان گویی

آثاری که به تکنولوژی روز تکیه می کنند ساخته نشوند خیلی بهتر است. حالا مهم نیست کتاب باشد یا فیلم. منظورم را دقیق تر بخواهم بیان کنم این است که فرم روایت داستان در هر مدیوم اگر به تکنولوژی – مخصوصا شبکه های اجتماعی و اینترنت – وابسته باشد شاید در نگاه اول جذاب و بازاری و پول ساز به نظر برسد. اما قدرت ماندگاری که ندارد هیچ بلکه حتی بعید بدانم که پول ساز باشد. (حرف من را با فیلمی مثل شبکه اجتماعی دیوید فینچر اشتباه نگیرید. آن درام عالی درباره فردی بود که فیس بوک را به وجود آورد. فیلم درباره چهار تا دوست نبود که کل فیلم در فیس بوک با هم چت می کنند!)

مثلا فرض کنید یک کتاب بیاید و در بوق و کرنا کند که متفاوت است و این تفاوت در جلدش هم نمود پیدا کرده است. کتاب درباره تاثیر اینستاگرام است و می آید تمام جلد و برگه های داخل کتاب را شبیه به فضای اینستاگرام می کند. یا فیلمی می آید که مثلا ترسناک است یا دلهره آور و یا حتی درام، اما روایت داستان بر مبنای دوست یابی اینرنتی است یا بیشتر فیلم از کانال یوتیوب یا موبایل روایت می شود.

حتی در سینمای وطنی هم موردی یادم می آید که کل فیلم با سبک سلفی گرفته شده بود و خیلی هم سر این ماجرا تبلیغ کردند. در سینمای جهان هم همین است مخصوصا آمریکا. آثاری مثل فرند ریکوئست. جرات حقیقت و شبکه و غیره.  همه این ها تبدیل شده اند به آثاری که حتی آن قدر هم بد نیستند که بشود دوستشان داشت. تبدیل به نیست شده اند گویی اصلا در لیست فیلم های ساخته شده وجود ندارند.

تاریخ انقضا این آثار به طرز عجیبی کوتاه است. و تهیه کنندگان و ناشران هم گویا نمی خواهند از این وضعیت درس بگیرند. جوابش هم به نظرم ساده است. مردم چون هر روز و هر لحظه با این تکنولوژی به روز سر و کار دارند دیگر برایشان کنجکاو بر انگیز نیست که بروند و کتاب و فیلمی درباره همان تکنولوژی ببینند. الان به عنوان مثال اینستاگرام و سلفی گرفتن جزو زندگی و کار بعضی از مردم شده است. یعنی دیگر این ها سرگرمی نیست، جزوی از زندگی روزمره است. حالا همین مردم اگر بخواهند از زندگی روزمره فاصله بگیرند نمی روند فیلمی ببیند که دوربینش سلفی است، می روند فیلمی را ببیند که داستان دارد و دوربین ثابت. به نظرم مردم می خواهند در سینما، کتاب، تاتر یا هر چیزی مربوط به این ها، اثری متفاوت ببیند، می خواهند تجربه ای تازه داشته باشند نه چیزی را که هر روز و هر روز می بینند و انجام می دهند.

برای همین بعضی از این کارگردان ها که غر می زنند امروزه همه می توانند فیلم بسازند، دارند اشتباه بزرگی می کنند. می توان از این قضیه درس گرفت. اگر من نوعی می توانم با گوشی ام فیلم بسازم، خب شمایی که دستت باز تر است و می توانی بودجه ای را تهیه کنی و با عوامل فیلم بسازی، پس سعی کن چیزی را بسازی که هم از لحاظ داستانی و هم از لحاظ فرمی کاملا با چیزی که ما هر روز در خانه و خیابان می بینیم متفاوت باشد. در همین دنیای واقعی هم می توانی فیلمت را بسازی اما فیلتر نگاهت طوری باشد که گویی همه ما که می آییم و اثرت را تجربه می کنیم، انگار عینک یا لنزی متفاوت زده ایم و با دنیای عجیب تو داریم مانوس می شویم. ما را به جایی ببر که خودمان نمی توانیم برویم.

و تا جایی هم که ممکن است از ارجاع به تکنولوژی روز فاصله بگیر. نشان دادن موبایل و رد و بدل شدن اس ام اس و خیلی بخواهیم آسان بگیریم سرچ در گوگل آخرین حد استفاده از تکنولوژی روز باشد. البته مثلا فیلمی داریم مثل خوک که اتفاقا ارجاع زیادی به اینستاگرام و شبکه های اجتماعی و فالوورها می دهد و اتفاقا خیلی هم خوش ساخت است. اما خوک از لحاظ تصویری زیاد روی این قضیه تکیه نمی کند. فیلم آخر مایکل هانکه هم خیلی به شبکه های اجتماعی ربط داشت. ولی بیشتر فیلم با یک دوربین ثابت یک درام خانوادگی را نشان می داد. بماند که بدترین فیلمی بود که تا به حال از مایکل هانکه دیده ام.

خلاصه که گول ایده هایی که خیلی به فرهنگ روز مردم وصل است را نخورید. اول این که مطمئن باشید چند نفر دیگر همانند این ایده را دارند و می خواهند آن را بسازند یا بنویسند.

نکته ۰:

فیلم آخر استیون اسپیلبرگ که حسابی هم دوستش داشتم به تکنولوژی مربوط است. به واقعیت مجازی. کاری نداریم که واقعیت مجازی هنوز آن قدر همه گیر نیست. یعنی مثل موبایل نشده که همه یکی از این وسیله ها را داشته باشند پس موضوع فیلم مربوط به آینده می شود. ولی امکان دارد که به عنوان مثال ۵۰ سال دیگر همچنان آرواره ها و ایندیانا جونز و مونیخ و اسب جنگی و سرباز رایان اسپیلبرگ دیده شود اما این فیلم برای آن نسل خنده دار باشد.

نکته ۱:

اما هر چقدر از تکنولوژی عبور کنیم. به تصویر کشیدنش در فیلم یا درباره اش نوشتن در کتاب لذت بخش می شود و تبدیل می شود به نوستالوژی. الان درباره پلی استیشن (حتی شماره یک) فیلم بسازی و کتاب بنویسی آن قدر جذاب نیست که درباره آتاری و سگا و راز جنگل داستان بنویسی. الان یک فیلم درباره دوره یاهو ۳۶۰ بسازی شاید کنجکاوی بیشتری را بطلبد و فیلم یا داستانت خوب از آب در آید.

نکته ۲:

فضای اینترنت در دنیای گیم بحث دیگری می طلبد. من فقط یک بازی را انجام داده ام که کل فضای آن در موبایل بود.  – سارا گم شده است –  ماجرا این بود که دختری به نام سارا ناپدید شده و ما از طریق موبایلش باید او را پیدا می کردیم. هر مرحله که جلو می رفتیم کلیپ های بیشتری می دیدیم و به راز دختر پی می بردیم. بازی خاصی بود. این جا سوال پیش می آید که چرا این تجربه خوب بود؟

فکر می کنم چون من بازیکن داشتم کاری را انجام می دادم که در دنیای واقعی هیچ وقت با موبایل خودم یا شخصی دیگر انجام نداده بودم. من تا به حال گوشی دختر گم شده ای را پیدا نکردم که بخواهم حالا از راز و رمز او هم سر در بیاورم. پس با این که هنگام بازی داشتم چیزی را می دیدم که هر روز با آن سر و کار دارم اما تجربه ای به کل متفاوت را می گذراندم.

مردی از زمین و نسخه دومی که نباید ساخته می شد – The Man from Earth

فیلم کالت بسیار کم خرجی هست به نام مردی از زمین. بیشتر زمان فیلم در یک خانه می گذرد و ما بیشتر شاهد گفت و گوی بین چند استاد که با هم در دانشگاهی همکارند و دورهمی گرفته اند هستیم. و بهانه ی این دورهمی هم به این خاطر است که یکی از استادان قرار است از این دانشگاه منتقل شود. این همکاران خیلی به آقای جان اولدمن (با بازی دیوید لی اسمیت) پافشاری می کنند که بگوید چرا درخواست انتقال از دانشگاه را داده است و او بالاخره خواسته یا ناخواسته اعتراف می کند که در اصل یک انسان غارنشین بوده است که حدود ۱۴ هزار سال هم عمر دارد و مجبور است هر ده سال یک بار به مکان های مختلف برود تا یک وقت شناسایی نشود. (چون از یک سنی به بعد اصلا پیر هم نمی شود) اول قضیه خنده دار است اما هر چقدر که می گذرد، دوستانش متوجه می شوند که دانستن تاریخ با این همه نکات ریز و جزییات در هیچ کتابی یافت نمی شود.

و از همین جا ماجرای مردی از زمین شروع می شود.

فیلم بسیار جذاب است. حداقل از لحاظ فیلم نامه که واقعا متمایز و کنجکاو برانگیز بود. از لحاظ ساخت نه بازی های خیلی شاخصی داریم نه کارگردانی. کل قوت این فیلم از متن خوبش است اما به هر حال خاصیت بعضی فیلم ها این است که حتی شاخص های تولیدی پایین هم باعث نمی شود که اثر دیده نشود. مردی از زمین طی مدتی توانست طرفداران زیادی پیدا کند. دی وی دی ها دست به دست چرخید و بعد هم اینترنت رونق گرفت و این فیلم که شاید به راحتی می توانست زیر هزاران فیلم دیگر گم شود، تبدیل شد به یکی از بهترین آثار کالت سینما.

من عاشق این فیلم هستم. پوسترش را کنار پوستر فیلم های مورد علاقه ام به دیوار اتاقم چسبانده ام و هر موقع آن را می بینم یاد لذتی می افتم که هنگام دیدن این اثر داشتم. ولی خب آن طوری نیست که بخواهم به همه پیشنهادش کنم. قطعا مخاطب من خوره فیلم ها هستند و این خوره ها قطعا با بهترین آثار کالت سر و کار داشته اند. اما تعداد کالت باز ها در ایران زیاد نیست. من فقط یک نفر را حضوری دیده ام و می شناسم که طرفدار این نوع فیلم ها است. بقیه اش یا در فضای مجازی بوده است یا مثلا مجله دنیای تصویر که آمد و یک مجله تمام عیار برای آثار کالت منتشر کرد.

حالا کارگردان این فیلم (ریچارد شنکمن) با  بازیگر اصلی اش در سال ۲۰۱۸ نسخه دوم این فیلم را بعد از ده سال ساخته اند. کارگردان در اول فیلم می گوید که کار کاملا مستقل و شخصی است و هیچ پولی از سرمایه گذار در کار نبوده است و اسم سایتی را معرفی کرده تا طرفدارها اگر دوست داشتند بروند و به حسابی پولی واریز کنند تا هم هزینه این فیلم در آید و هم احیانا نسخه سوم.

ولی مساله این جاست که به نظرم دیگر نباید سراغ این داستان برویم. لذت مردی از زمین به همان رمز و رازش بود. اگر قرار باشد بالاخره به طور قطع بفهمیم که ایشان که بوده است و در طول هزاران سال عمرش چه کرده است که دیگر مزه ندارد.

فیلم دوم بیشتر همین حالت را دارد. رمزگشایی است. اما دیگر از جادوی نسخه اول که آن را دل نشین کرده بود خبری نیست و فقط با یک فیلم بد طرف شدم نه یک فیلمی که در گذر زمان بهتر می شود و ارزشش را بهتر درک می کنیم. نسخه دوم هم طوری تمام می شود که راه را برای قسمت سوم باز می گذارد که اصلا و ابدا جذاب نیست. حتی طرفداران دو آتشه بعضی آثار هم باید بدانند که بیشتر شدن فیلم ها و دنباله های بسیار زیاد لزوما برای همه آثار مفید واقع نمی شود. مردی از زمین جزو همین دسته از فیلم ها است. اما در نهایت اگر طرفدار فیلم های خاص هستید که آن چنان هم هنری و اعصاب خرد کن نیست، به نظرم نسخه اول مردی از زمین را ببینید. یک فضا و داستان عجیبی دارد که حتی اگر از فیلم بدتان بیاید هم در ذهنتان ماندگار می شود.

تپه های خاموشی که نتوانستیم تجربه اش کنیم

هیدئو کوجیما یکی از بازی سازان مطرح ژاپنی است که در این صنعت و در سطح جهان طرفداران بسیار زیادی دارد. او خالق سری بازی های متال گیر سالید است و کار جدیدش دث استرندینگ هم  برای کنسول PS4 پخش می شود.

کوجیما تا قبل از این که به طور مستقل و با کمپانی که خودش تاسیس کرده است بازی بسازد، با شرکت کونامی همکاری داشت و قرار بود نسخه جدید یکی از آثار ترسناک معروف سری شاهکار Silent Hill را بسازند. کوجیما اتفاقا فیلم باز خیلی حرفه ای هم هست و طبق گفته خودش هفتاد درصد دی ان ای بدن او از فیلم ها تشکیل شده است! او قرار بود بازی جدید را با همکاری گیرمو دل تورو بسازد که حتما او را با آثاری همچون هزارتوی پن و شکل آب که اسکار پارسال را هم گرفت می شناسید. و اتفاقا نقش اصلی بازی را هم قرار بود نورمن ریداس بازی کند که قطعا او را با نقش دریل در سریال واکینگ دد می شناسید.  کوجیما به کمک این افراد و عواملش می خواست روح تازه ای به این سری آثار بدمد، چون این بازی ها در نسخه های اخیر خود به قدرت سال های اول ظاهر نشدند. نام کار هم قرار بود بشود Silent Hills.

از افعال گذشته استفاده می کنم چون چنین چیزی اتفاق نیفتاد و ما طرفداران هاج و واج ماندیم که چرا نه؟! کونامی اعلام کرد که ساخت بازی توسط هیدئو کوجیما کنسل شده است و جماعتی را ناامید کرد. این که چرا این بازی ساخته نشد را دقیق نمی دانم ولی به احتمال زیاد اختلافات بین کوجیما و شرکت کونامی رخ داده است، چون دقیقا بعد از متوقف شدن ساخت این بازی، کوجیما رسما ساخت بازی جدیدش را در شرکت خودش آغاز کرد. ( نکته این که نورمن ریداس همچنان با او ماند و در بازی جدیدش نقش آفرینی کرد)

در همان دورانی که طرفدارها در حال لحظه شماری بودند، یک دموی کوتاه برای معرفی Silent Hills پخش شد که P.T نام داشت ( مخفف Playable Teaser). در این دمو ما از دید اول شخص هستیم و نمی دانیم شخصیتی که او را بازی می کنیم چه کسی هست و اصلا کجاست. ما باید در راهرو های مالیخولیایی جلو برویم تا بتوانیم معما را حل کنیم.

این دمو مدتی آنلاین شد و خیلی ها توانستند که کار را بازی کنند. اما بعد از خبر قطع همکاری کوجیما و کونامی، این دمو هم از بازار آنلاین PS4 برداشته شد و آن هایی که نتوانسته بودند بازی را انجام دهند، برای همیشه این آرزو به دلشان ماند. البته گویی نسخه ای مخصوص کامپیوترهای خانگی شبیه سازی شد که من آن را انجام ندادم و ترجیح دادم که گیم پلی دمو اصلی را از فضای نت ببینم.

که الحق یکی از ترسناک ترین تجربه های سینمایی ویدیو گیمی من بود.

شما در نظر بگیرید که در این گیم پلی یک نفر در حال بازی است و دوستش هم کنارش نشسته است و هر دو به خاطر این که نترسند حسابی یک دیگر را دست می اندازند و به این وضعیت می خندند. یعنی اگر صدای این دو نفر روی تصویر نبود، ماجرا خیلی هولناک تر از این بود که هست. ای کاش خودم تجربه مستقیم بازی را داشتم. اما به هر حال دیدن این که یک نفر دیگر بازی می کند هم بعضی زمان ها لذت خاص خودش را دارد. با دیدن این دمو دوباره حسرتم بیشتر شد که چرا کوجیما این بازی را نساخت. او در مصاحبه ای گفته بود که چون خودش به شدت ترسو است به خاطر همین می تواند بازی ترسناک خوبی بسازند. آدم های ترسو بهتر بلدند بترسانند.

می توانید در یوتیوب نسخه کامل گیم پلی این بازی را مشاهده کنید و لذتش را ببرید. تجربه ترسناک عالی ای است  و می توانم به عنوان یک اپیزود ۴۰ دقیقه ای ترسناک خوش ساخت پیشنهادش بدهم. حتی اگر اصلا هم اهل بازی نباشید و فقط ژانر ترسناک مورد علاقه تان است.

نکته

یکی از معماهای این دمو این است که باید عکس دختری را که از بین رفته است دوباره ترمیم کنیم. و عجیب که این عکس و حالت دختر من را یاد سریال توئین پیکس و عکس لورا پالمر انداخت. فضای این بازی خیلی شبیه به آثار دیوید لینچ بود. لینچ سرچشمه ترس است. مخصوصا ترس ذهنی.

خواندنی

این مقاله بسیار خوب اوایل سال ۱۳۹۶ در سایت یک پزشک قرار داده شد.

چگونه از خواندن لذت ببریم؟

از همان روز که مقاله را خواندم، تا به حال در ذهنم ماندگار مانده است وعلتش هم واضح است. نویسنده این مقاله که نویسنده ای است به نام لئونارد استرانگ، آمده و خیلی از قوانین کتاب خواندن را زیر سوال برده است. مثلا این که حتما نباید کتابی را بخوانی را که همه عالم و آدم می گویند شاهکار است و کلاسیک و باید قبل از مرگ خواند.

شاید نتوانستیم!

به همین راحتی است. منِ نوعی وقتی بارها سعی کرده ام برادران کارامازوف را بخوانم اما برایم جذاب نبود دلیل نمی شود که به زور آن را بخوانم تا پس فردا در محفلی بگویم که من هم کارامازوف ها را می شناسم. مثلا من عاشق رمان مادام بوآری هستم ولی دلیل نمی شود دیگری هم عاشق این کلاسیک باشد. می تواند به این کتاب کلی هم ناسزا بگوید.

این مقاله این وضعیت را به خوبی شرح داده است. و این که درست است موضوع اصلی کتاب خواندن است اما شما می توانید به راحتی به جای کتاب اثر هنری دیگر را فرض قرار بدهید.

مستند: Grounded: Making the Last of Us

به تازگی تریلر قسمت دوم ویدیو گیم شاهکار آخرین نفر ما در همایش E3 از کنفرانس سونی پخش شد که حسابی هم بین اهل فن ( شما بخوانید هم طرفدار هم متخصص) سر و صدا به پا کرد.

اول این که به شدت حوس کردم یک بار دیگر نسخه اول را بازی کنم. یکی از بهترین تجربه های من بود. نه فقط در باب گیم بلکه در همه موارد. هر چیزی که به سرگرمی یا فرهنگ یا هنر مربوط باشد. شخصیت پردازی درست. فضا سازی حرفه ای. کارگردانی درجه یک. جزئیات ناب و خلاصه هر چه که از یک اثر هنری انتظار دارید، منتها بهتر از انتظارتان.

مستندی را دیدم به نام تهیه آخرین نفر ما که وارد استدیو ناتی داگ می شویم و مصاحبه با عوامل مهم استدیو و این بازی را مشاهده می کنیم. این کار بیشتر برای آن خوره های پشت صحنه جذاب است آن هم از نوع بازی سازی. چون پشت صحنه فیلم ها ممکن است خیلی هیجان انگیز باشد، اما پشت صحنه گیم و انیمیشن چون در داخل یک استدیو است و بیشتر با کاغذ و کامپیوتر سر و کار داریم، خیلی ها قید دیدنش را می زنند.  که به نظرم ضرر می کنند. من حاضرم خیلی از سریال ها و فیلم ها را نبینم و انواع و اقسام مستند ها درباره شغل های مختلف ببینم. خیلی بیشتر درس می گیرم و تجربه کسب می کنم تا مثلا دیدن نسخه جدید فلان فیلم معروف. اگر کاملا غرق دیدن مستند ها شوید (نه فقط چند عنوان خاص) می بینید که این دنیا خیلی بیشتر به کتاب ها و آن دانشی که از کتاب به دست می آوریم نزدیک است. دیدنش هم راحت تر است و نیازی به خواندن هزاران صفحه نیست.

اگر دیدن فیلم ها دریچه ای به دنیای سرگرمی است. دیدن مستند ها دریچه ای به دنیای واقعی است منتها با طعم سینما. نمی دانم دیگر چگونه باید تجربه مستند دیدن را برایتان توصیف کنم. مثلا با دیدن این کار کاملا متوجه می شویم که معنی کار گروهی یعنی چه و چگونه انجام می شود. چه زحمت هایی برای ساخت ویدیو گیم کشیده می شود به طوری که می توان آن را با شغل های سخت مقایسه کرد. این که همه باید همانند بقیه کارمندان هر شرکتی یا بانکی به سر کار بروند و ذره ذره برای کار خود وقت بگذارند و عرق بریزند.

اگر اهل این بازی هستید حتما دیدن این مستند را در برنامه خود بگذارید. مثلا این بار ارزش گریه شخصیت جوئل در ابتدای داستان را خیلی بهتر و عمیق تر درک می کنید چون پروسه ای که بازیگر این شخصیت آن را طی کرده است دیده اید. و قطعا ارزش زحمت های افرادی که در ساخت این شاهکار نقش داشتند را می دانید. ویدیو گیم ها را نماد سرگرمی  می دانند اما ساخت این سرگرمی همانند هر کار دیگر تلاش و کوشش می طلبد.

حواسمان به تاثیر تصاویر متحرک باشد

یکی از ضعف های فیلم های سینمایی فشرده بودن گذر زمان است. من عاشق سینما و فیلم ها و هر چیزی که مربوط به فیلم سازی و هنر داستان گویی به زبان تصویر باشد هستم. اما یک فیلم سینمایی دو یا سه ساعته هر چقدر هم تلاش کند نمی تواند گذر زمان و سختی های قهرمان را آن طور که هست نشان بدهد. البته می توان نوشت یک سال بعد، یا مثلا شخصیت داستان که نویسنده یا ورزشکار است، هر روز و هر لحظه تلاش می کند و بعد ما موفقیت آن شخصیت را می بینیم.

اما این گذر زمان سینمایی فکر می کنم تاثیر مخربی روی مغز داشته باشد.

شاید برای همین است که نسل جدید انسان ها همه چیز را سریع تر طلب می کنند. دنبال موفقیت های یک شبه و یک روزه هستند. چون ما ناخودآگاه هر روز و هر لحظه با تصاویر زیادی رو به رو می شویم. وقتی صفحه اینستاگرام را باز می کنیم و یک دفعه می بینیم که فلان خانم یا آقا از یک وزن زیاد به یک وزن کم رسیده است. ما با این که می دانیم این فرد رژیم گرفته و تلاش کرده و بعد به وزن دل خواه خود رسیده است، اما مغز نمی داند. مغز بدون این که خودمان هم متوجه بشویم فقط چنین تصویری را ثبت می کند و بعد یک روزی که ما تصمیم به رژیم می گیریم، خود به خود این رژیم را رها می کنیم. ناامید می شویم و فکر می کنیم اراده نداریم و خلاصه ممکن است کمی هم افسردگی بگیریم.

اما در اصل این همان خوراک ذهنی ما بوده است. آمیگدال مغز فعال می شود و می ترسد از این که حد رژیم را جلوتر ببرد. مغز به بدن ما دستور می دهد که پروسه ای که شما داری پیش می روی هیچ به سرعت آن عکسی که من مغز دیده بودم نیست. پس بهتر است بی خیال بشوی! ( آمیگدال قسمتی از مغز که خیلی ساده بخواهم بگویم مسئول ترس و بقا است. انسان ها پیشرفت کرده اند اما آمیگدال هنوز در دوران عصر حجر به سر می برد و هر مشکلی را به مثابه شکار یا فرار می بیند. مثلا همین بحث رژیم یا هر کاری که به نظر ما اراده زیادی می طلبد، وقتی این نوع کارها را شروع می کنیم آمیگدال تشخیص نمی دهد که رژیم گرفتن همانند حمله گرگ کار ترسناک و سختی نیست. نیازی نیست برای نجات یافتن از رژیم آن را از بین ببریم یا فرار کنیم)

یا یک مثال بهتر از سینما می آورم. فیلم بسیار خوب شلاق-Whiplash-  فیلم اول آقای دیمین شزل که دو سال بعدش با موزیکال لالالند دل خیلی از عشاق سینما را ربود.

در شلاق ما پروسه تلاش بیش از حد و بی خوابی ها و درد کشیدن ها و خون ریختن های یک نوازنده درام را می بینیم. که به خاطر این که پُز معلم موسیقی خشن خود، ترنس فلچر، را به خاک بزند، تا سر حد مرگ تلاش می کند.شلاق یک نمونه تمام عیار از تلاش و سختی و عرق ریزی برای دست یابی به هدف است. منتها ما با این که می دانیم این شخصیت حسابی پدرش سر این کارها در آمده است. اما مغز ما چیزی که می بیند فقط یک فیلم دو ساعته است. او فقط دیده است که این شخصیت اصلی در عرض دو ساعت از یک آماتور به یک حرفه ای تبدیل شده است. می توان چنین چیزی را هم برای فیلم راکی مثال زد. راکی اگر در واقعیت بود تلاشش سال ها طول می کشید، اما چیزی که ما در تصویر دیدیم، فقط یک مونتاژ پنج دقیقه ای از نشان دادن دویدن روزانه و ورزش او بود.

و مغز عزیز ما هم این مونتاژ را در ناخودآگاهش نگه می دارد و بعد با همین روش وقتی می خواهید کاری را شروع کنید ( چه ورزش، چه هنر و غیره) ما بدون این که حتی روحمان هم خبر داشته باشد می خواهیم به آن مونتاژ سریع پنج دقیقه ای برسیم.

که می دانید چنین چیزی امکان پذیر نیست.

این ها را می گویم چون سینما و به طور کل تصویر متحرک دیگر از بحث سرگرمی یکی دو ساعته خارج شده است و وارد لحظه به لحظه بیشتر ما انسان ها شده است. پس بهتر است که آگاه باشیم و حواسمان را بهتر جمع کنیم که یک وقت گول فکر را نخوریم!

نکته:

کتاب خواندن چون پروسه طولانی تری دارد به نظرم برای این قضیه مفید تر است. ما گذرزمان را در داستان واقعی تر حس می کنیم. شاید برای همین است که خیلی ها کتاب نمی خوانند چون می دانند که تلاش بیشتری می طلبد و برای همین باعث می شود که کمتر از فکرمان گول بخوریم.

شیرینی برای شیطان – The Devil’s Candy

یکی از المان های تکراری در فیلم های ژانر ترسناک، مذهب است. واقعا برای نمونه واضح باید جن گیر را مثال بزنم؟! مثال های جدید تر هم هست. مثلا فیلمی که با توجه به شخصیت راهبه کانجورینگ ۲ ساخته شده است و به زودی اکران می شود.

در یکی از پست هایم درباره نشان دادن شخصیت مرگ در فیلم ها نوشته بودم و گفتم به نظرم اصلا شدنی نیست. شیطان را هم می توانید اضافه کنید. شیطان قرمز شاخ دار که دیگر نمادی است برای کودکان که فکر نکنم با هوش بالای کودکان این زمانه، کارآمد باشد.  شیطان هم جزو عناصر ضد تصویری است. اصلا وقتی ما او را نشان بدهیم تمام اباهتش فرو می ریزد حالا هر چقدر هم هولناک باشد. بهترین تصویر و نمادی که از نیروی شیطانی دیده ام چشم سائورون است در ارباب حلقه ها. کلا این سه گانه شاهکار به درستی شر را به تصویر کشیده و هیچ وقت دیگر ندیدم که فیلمی بتواند به چنین قدرتی از تجسم شر برسد.

حالا برویم سراغ شیرینی برای شیطان.

این فیلم به شدت مذهبی است. تیتراژ پایانی فیلم هم که تصاویر کتاب کمدی الهی دانته است رسما رویکرد سازندگان به این داستان را روشن می کند. اما نگاه سینمایی که این فیلم نسبت به مذهب و شیطان داشته است، درست و تاثیر گذار از آب در آمده است. به قدری این جنبه از فیلم خوب است که متاسفانه شخصیت های انسانی(در مقابل فضای مذهبی و متافیزیکی داستان) آن چنان خوب پرداخته نشده اند. البته در حد فاجعه نیست. خانواده سه نفره این فیلم که در چنگال پیرپسر شیطان زده گرفتار می شوند، دوست داشتنی هستند و می توان نگرانشان شد. اما نه آن قدر قوی که یک رابطه احساسی با آن ها برقرار کنیم. شخصیت های خانواده وقتی درگیر می شوند، انگار ما ناظری هستیم که از دور داریم فاجعه ای را تماشا می کنیم و هر کاری کنیم دستمان نمی رسد و آن چنان با آدم ها آشنا نیستیم که هنگام آسیب دیدنشان آدرنالین خونمان بالا بزند.

شیطانی که در این فیلم حضور دارد در حد زمزمه هایی ترسناک که گویی دارد وردی جادویی را می خواند در ذهن شخصیت منفی و گاهی وقت ها ذهن شخصیت پدر حضور دارد. نقش پدر را ایتان امبری بازی کرده است که با توجه به کلاه گیسش و اتفاقاتی که می افتد، کاملا مطمئن می شویم نماد حضرت مسیح است. البته شاید این قدر واضح ارجاع دادن به مذهب به مذاق بعضی ها خوش نیاید.

پس دوباره برویم سر اصل مطلب.

شیطان در این فیلم فقط زمزمه است و ما او را نمی بینیم. اتفاقا صدایی که برای زمزمه شیطان انتخاب شده است بسیار تاثیر گذار است و به اصطلاح آدم را می گیرد.

این فیلم آن چنان هم نیازی به ترساندن تماشاگر نمی بیند و بیشتر می خواهد یک فضای دلهره آور مذهبی را برای ما نشان بدهد. فضاسازی فیلم واقعا خوب بود. نماهای خاص با نور پردازی که کل فیلم را بیشتر شبیه به نقاشی های غریب و پر از رمز و راز کلیسا ها کرده بود.

تنها نکته منفی این فیلم همان بحث داستان و شخصیت پردازی بود که متاسفانه در این کار زیر خروار خروار نماد و نمای خاص ناپدید شده بود. اما با همه این اوصاف قطعا ارزش دیدن داشت. حداقل متفاوت بود و به خاطر فضای غریبش هم در ذهن حک می شود. مثلا احتمالا روزی از من بپرسند یکی از فیلم های شاخص ترسناک با تم مذهبی که دیده ای چه بود فکر کنم این فیلم را همیشه مثال خواهم زد.

تریلر جدید فیلم راهبه

زمانی که قسمت آخر هری پاتر به دو فیلم تقسیم شد، ناگهان چنین کاری مثل ویروس به جان آثار پرفروش آن دوره افتاد و همه ناگهان تصمیم گرفتند که قسمت های آخر سری فیلم هایشان را در دو قسمت پخش کنند.

و حالا که دنیای سینمایی مارول بر لیست پرفروش ها می درخشد، فیلم های دیگر هم می خواهند دنیا بسازند. البته فیلم ها که نه. تهیه کننده ها و سرمایه گذاران.

ولی انصافا تا به حال دنیای سینمایی ترسناکی که با فیلم کانجورینگ شروع شد لذت بخش بوده است. فیلم دوم کانجورینگ هم خیلی خوب بود و آنابل یک و دو هم بد نبودند.

حالا تریلر راهبه چند روزی است که از راه رسیده است. به نظرم تا به حال ترسناک ترین موجود این سری آثار بوده و باید ببینیم که نسخه بلند مخصوص به خودش چطور ساخته شده است.

امیدوارم ترسناک درست و حسابی باشد.

به تصویر کشیدن مرگ

نمی توان آن را نشان داد.

 می شود شخصیتی کشته شود و ما ببینیم و با مردن او ناراحت شویم. گریه کنیم. ذوق کنیم و غیره.

منظورم من خود مرگ است.

احتمالا معروف ترین تصویر از شخصیت مرگ که ما آن را عزراییل می نامیم را در فیلم اینگمار برگمان دیده ایم. (مهر هفتم)

که اصلا باور پذیر نیست.

ما در سینما بهترین حالتی که از مرگ داریم فضاسازی است. مثلا اولین گزینه ای که به ذهنم می رسد دیوید لینچ است که با بعضی آثارش توانسته است به فضای حس زیرپوستی مرگ نزدیک شود.

اما خود شخصیت مرگ. خود عزرائیل. نه.

اخیرا فیلم کتاب دزد را دیدم. که البته نه کتاب درست حسابی داشت نه دزد درست و حسابی. کلا از این فیلم تقریبا دو ساعته، ده دقیقه ای به دزدی کتاب ربط داشت. همین.

حالا جدا از این حرف ها. راوی این داستان مرگ است. حضرت عزراییل. اما به نظرم همین قضیه تمام حس و حال کار را از بین می برد. من کتاب را نخوانده ام ولی متوجه شدم که در کتاب هم راوی داستان شخصیت مرگ است.

که این جا قدرت داستان گویی در مدیوم کتاب خودش را به رخ می کشد و به سینما می گوید هر کاری هم بکنی نمی توانی یک سری چیز ها را نشان بدهی. که کاملا هم درست است. البته در فیلم شخصیت مرگ نشان داده نمی شود. فقط صدا روی تصویر است. اما باز هم بی فایده است.

بعضی موارد باید داخل صفحات باقی بمانند و فقط در پروژکتور ذهن خودمان روشن شود. طوری که ندانیم چه شکل و شمایلی دارد.