Phase IV – فاز ۴

سال بس طراح تیتراژ برخی از معروف ترین فیلم های تاریخ سینماست. از روانی گرفته تا کازینو. و همچنین طراح پوستر چندی از بزرگ ترین فیلم ها مثل سرگیجه و درخشش.

در سال ۱۹۷۴ یک فیلم بلند از سال بس اکران می شود به نام فاز ۴ و اتفاقا تنها اثر بلندی است که در کارنامه سینمایی اش وجود دارد. فیلم نه سر و صدای خاصی می کند و نه اکران موفقی دارد. در نظر بگیرید که من از هفت سالگی در حال فیلم دیدن هستم و سال هاست مجله های سینمایی می خوانم و کتاب های سینمایی و مقاله ها و ویدیو هایی در فضای نت را هم اضافه کنید و تا به حال اسم این فیلم به گوشم نخورده بود.

فاز ۴ را دیدم و تبدیل شد به یکی از بهترین و عجیب ترین تجربه های فیلم دیدنم. این کار به عبارتی تعریف درست یک فیلم علمی تخیلی است. یعنی این ژانر – سای فای – از حق نگذریم بیشترش همان تخیل است و مسئله علمی در کار وجود ندارد. اما فاز ۴ واقعا هم علم دارد و هم تخیل. علمی که به ضرب و زور برای شمای تماشاگر تعریف نمی شود. مثلا اینتراستلار کریستوفر نولان را برای این دوست نداشتم چون که خیلی جاها مثل دانشجو ها نشسته بودم و شخصیت ها داشتند با دیالوگ روی تخته برایم از علم فیلم می گفتند! اما فاز ۴ این طور نیست. اگر علمی هم در کار است، با تصویر و دیالوگ هایی داستانی گفته می شود. یعنی شخصیت ها دارند کاری انجام می دهند و آن وسط توضیحاتی هم درباره هوش مورچه ها می دهند. این فیلم درباره مورچه هاست و این که اگر این موجودات روند هوششان بالا برود ممکن است چه اتفاقاتی رخ بدهد.

البته اشتباه نکنید. قرار نیست یک فیلم شبیه مورچه های آدم خوار ببینید – یادم می آید که صدا و سیما یک فیلم با اسم مورچه های آدم خوار پخش می کرد و چند باری هم تکرارش را نشان داد و من هم بچه بودم و حسابی از صحنه خورده شدن توسط مورچه ها ترسیده بودم. ولی فاز ۴ به کل مسیری دیگر را پیش می گیرد و از خون و خون ریزی و مورچه های بزرگ و کوچک یا حتی مرد مورچه ای! خبری نیست.

حتما به خاطر هوش تصویری بالای سال بس است که تصاویر فیلم این قدر من را گرفت. یکی از ناب ترین قاب هایی عمرم را در این فیلم دیدم. یعنی حتی صحنه راندن ماشین یا حتی دیالوگ رد و بدل کردن بین شخصیت ها هم از یک قاب مرسوم سینمایی، متفاوت بود. و منظورم هم فقط بحث تصاویر زیبا و کارت پستالی نیست.

بحث روان شناختی اثر است.

تصاویر این فیلم روی ذهن تاثیر خاصی می گذارد که در کمتر فیلمی دیده ام.

صدای انتخاب شده برای این کار (از وسایل صحنه گرفته تا صدای آژیر و هم چنین صدای مورچه ها) طوری صداگذاری و طراحی شده است که حس می کنی تمام ارتشعات صوتی فیلم تا مغز استخوانت هم نفوذ می کند – تازه در نظر بگیرید که من فیلم را در خانه و در تلویزیون دیدم، اگر در سینما با سیستم صوتی بالا پخش بشود که به به، چه تاثیر دوچندان و لذت بخشی دارد.

The Pleasure Garden – باغ لذت

سلام دوستان

بعضی وقت ها هست که می شود به راحتی از فیلم اول یک کارگردان، نشانه هایی از آثار بعدی اش پیدا کرد. یعنی دغدغه ها، آرزو ها و مسائل درونی و همچنین فرم سینمایی.  تنها تفاوت شاید در این باشد که کارگردان در آثار بعدی از لحاظ تکنیک خیلی بهتر شده است. اما عصاره وجودش همان است.

مثلا آلفرد هیچکاک. فیلم اولش باغ لذت نام دارد. صامت است و آن را در آلمان (مونیخ) ساخته است. اتفاقا در کتاب هیچکاکی که نمی شناسید، یک مقاله خواندنی از پشت صحنه همین فیلم وجود دارد.

در باغ لذت خیلی از امضاهای هیچکاکی را دیدم که برایم جالب بود.

مثلا نمای اول یک پلکان پیچ در پیچ است که خب حتما می دانید که چقدر به شاهکارش، سرگیجه، ربط دارد.

یا مثلا چشم چرانی. که یک فیلم عالی دیگر هم مربوط به همین موضوع ساخته است به نام پنجره عقبی. بماند که در دیگر آثارش هم چشم چرانی مرد ها یافت می شود.

یا این نما، دست زن غمگین که دارد خداحافظی می کند به دست زنی خوشحالی که دارد از دور به شخصی سلام می کند، دیزالو می شود. البته دقیقا چنین صحنه ای را در فیلم های جدید تر هیچکاک به یاد ندارم، اما کلا این نوع از دیزالو و تدوین را در فیلم های دیگرش هم دیده ام.

بعد در داستان باغ لذت که در نگاه اول به نظر یک درام است، به قتل و وحشت هم می رسیم. مثلا این جا که مرد دارد معشوقه اش را در دریا خفه می کند.

و همچنان وحشت و تعلیق که یکی از مهم ترین وجوه فیلم های هیچکاک است.

و وجود روح یا توهم مَرد، که باز من را یاد سرگیجه انداخت.

و حتی در اواخر این فیلم صامت یک ساعته، رگه هایی هم از دیگر اثرش – روانی –  می بینیم.

مرد روانی داستان می گوید که روح معشوقه اش به او دستور می دهد که باید زنش را بکشد. ( نورمن بیتس هم یک جورهایی از روح مادرش دستور می گرفت)

Hereditary – ارثی

وقتی که کارگردان بداند دوربین را باید کجا قرار بدهد. عوامل فیلم بدانند که دارند چه نوع فیلمی بازی می کنند و ساز مخالف خود را نزنند. دوربین نه لرزش داشته باشد و نه حرکات اضافی و بیش از حد. تدوین بی خود و بی جهت تند نباشد و نخواهد به هر قیمتی شده است ریتم فیلم را تند کند. فیلم نامه به همان اندازه ای که نیاز است داستان را تعریف کند و با هزار جور ترفند مثل فلش بک و فلش فوروارد و غیره نخواهد از خط روایت جدا شود.

و در کل همه دست به دست هم بدهند تا یک فیلم ناب و تر و تمیز و حرفه ای ترسناک و دلهره آور بسازند، با آثاری شبیه همین فیلم رو به رو می شویم.

ارثی حسابی من را بهم ریخت. هم از لحاظ پشت صحنه ای، چون که کارگردان فیلم اولی است و آرزویم این است که فیلم بلند اولی که بسازم با چنین کیفیتی باشد. حالا ژانرش آن چنان مهم نیست. و همچنین خود فیلم. داستانی که تعریف می کند. دلهره ای که به وجود می آورد. این کار هم زمان یک درام خانوادگی تراژیک است و هم یک ترسناک مریض. صحنه های زیادی دارد که می تواند مدت ها در ذهن شما باقی بماند. به هیچ عنوان ترس را بازاری نگاه نکرده است و اصلا صحنه ای که بخواهیم از جای خود بپریم نداریم. بیشتر ترس فیلم به این می ماند که گوشه ی اتاقت هستی و مطمئن نیستی داخل کمد یا پشت در اتاقت چیزی هست یا نه. انگار فقط میخکوب شده ای و نمی دانی هر لحظه ممکن است چه اتفاقی بیفتد.

البته یک جاهایی من را یاد ترسناک خوبی به نام It Follows هم انداخت. انگار هر دو فیلم در یک دنیا قرار دارند و فقط روایت ها متفاوت است.

به هر حال جزو بهترین آثار امسال بود که دیدم. به احتمال زیاد سینماتک قلهک هم فیلم را اکران می کند و به همراه دوستان، دوباره دیدن چنین فیلم قطعا ارزش دارد.

قصه های اشباح – Ghost Stories

انگلیسی ها یک ویژگی جالب دارن (منظورم فیلم سازان این کشور هستش) که خوب بلدن همه ژانر ها رو با هم مخلوط کنن. شاید بهترین مثال هم ادگار رایت باشه که تو فیلم شان مردگان زامبی ها رو با کمدی مخلوط کرد. در هات فاز پلیس بازی رو با ترس و جادوگری و در ته دنیا هم موجودات فضایی رو ربط داد به فیلم های رفاقتی و جاده ای و درام.

یا مثلا یه فیلم دیگه یادم میاد به نام لیست کشتن که تقریبا سه نیمه بود. نیمه اول درام. نیمه دوم ترسناک با مایه های جادو و نیمه سوم اسلشر جنایی. البته زیاد فیلم رو دوست نداشتم اما این روند مخلوط کردن روایت ها و تغییر ناگهانی ژانر فیلم برام جذاب بود.

حالا جدیدا هم فیلمی اومده به نام قصه های اشباح. جرمی دایسون و اندی نایمن دو انگلیسی تبار هستن که این فیلم رو از تاتر ترسناک خودشون اقتباس کردن. گویا نسخه تاتری هم حسابی گل کرده.

قصه های اشباح تقریبا چند تا فیلم کوتاه حساب میشه. اما فرقش مثلا با فیلمی مثل کریپ شو یا فیلم اسپانیایی قصه های وحشی اینه که اپیزود های این فیلم بهم ربط دارن.

در این جا شخصیت اصلی – پروفسور فیلیپ گودمن – یه نفر هستش که اتفاقا یکی از نویسنده و کارگردان های کار – اندی نایمن – نقشش رو بازی کرده. و آقای گودمن یه مجری تلویزیونی معروفی هستن که کارش اینه بگرده دنبال پرونده های ماورالطبیعی و بعد اثبات کنه که این حرف ها چرت و پرت محض هستش. (از این بابت یاد فیلم  ۱۴۰۸ می افتم.  اون جا هم جان کیوزاک نقش نویسنده معروفی رو داشت که کارش این بود ثابت کنه روح و جن وجود نداره که البته اشتباه می کرد)

و در این فیلم هم آقای گودمن داره اشتباه می کنه. چون روح و جن حداقل در دنیای سینما که به وفور پیدا میشه.

بخوام در ژانر ترسناک حساب کنم فیلم خیلی سرپا و متفاوته. نوآوری داره. روایت هاش دیدنیه و بازی ها هم عالی. کارگردانی خیلی خوب. و با این که داستانک ها زیاده و شخصیت ها همینطور، اما فیلم اصلا پیچیده نیست.

من این کار رو خیلی دوست داشتم. واقعا حس می کنم یکی از متفاوت ترین فیلم های ژانر ترسناک رو می دیدم و فکر کنم پشتوانه ی نمایش نامه ای فیلم بوده که تونسته یه خون تازه به این نوع از داستان ها تزریق کنه. حالا این که فیلم ترسناک هست یا نه. به نظرم بگیر نگیر داره. یه قسمت هایی می ترسونه و یه قسمت هایی نه. اما در کل فیلم خوش ساخته. حوصله سر بر نیست. مسخره نیست و به تماشاگرش احترام میزاره. یعنی اگر نمی ترسیدی هم بالاخره چیزی داشت که بتونی از دیدنش لذت ببری. فقط من پایان بندی کار رو زیاد دوست نداشتم.  به نظرم تکراری بود و می تونست خیلی بهتر از این حرف ها تموم بشه.

در ضمن مارتین فریمن هم یکی از نقش های فیلم رو بازی می کنه. با این حساب ایشون تو سال ۲۰۱۷ دو تا فیلم ترسناک بازی کردن. یکی همین و یکی هم محموله که قبلا دربارش نوشتم.

قصه های اشباح یه فیلم ترسناک تر و تمیز و سالم به حساب میاد. سالم به معنی واقعی کلمه. یعنی انگار فیلم یه فیلتری گذاشته و تمام آت و آشغال ها و کلیشه ها و خون خونریزی حال بهم زن هالیوود رو گرفته  و جدا کرده و انداخته دور.

اول این که فیلم اگر ارزان هم ساخته شده باشه به نسبت ارزان سازی های آمریکایی خیلی بهتر و شیک تر به نظر میاد. بهتر بگم که قصه های اشباح فیلم بساز بفروشی نیست. چون ژانر ترسناک پول درآور هستش و اگه یکمی بتونی یه داستان نیمچه چفت وبست دار تعریف کنی می تونی با کمترین هزینه، سود خیلی زیادی به دست بیاری. یا حداقل تو غرب که این طوره. برای همین خیلی از فیلم های این ژانر خود به خود میرن تو فاز بساز بفروشی. اما قصه های اشباح اصلا این طور نیست.

شباهت جیگسا و جان فورد (سری فیلم های اره و سریال وست ورلد)

این متن درباره سریال وست ورلد و سری فیلم های اره است و ممکنه داستان برای شما لو بره.

…………………

مقایسه جیگسا (تابین بل) و جان فورد (آنتونی هاپکینز) خیلی اتفاقی به ذهنم رسید. در حال دیدن اپیزود نهم از فصل دوم بودم که فورد گفت:

جرقه از همین دیالوگ شروع شد. چون دقیقا بازی کردن با انسان ها و گذاشتن اون ها در موقعیتهای ویژه و خطرناک هدف تمام کارهای جیگسا بود. ( نکته این که جیگسا لقبی هستش که خبرنگارها و پلیس های جنایی به این شخص دادن و نام شخصیت اصلیش جان کریمر هست) او زندگی رو یه بازی بزرگ می دید و به هر قیمتی که شده بود می خواست بعضی افراد رو تو کارش شریک کنه.

حالا که می بینم، جان فورد هم دقیقا نسخه ای دیگه از جیسگا ست. (نام اول هر دو شخصیت هم که جان هستش و نمی دونم این جان ها چرا این قدر علاقه دارن با جان آدما بازی کنن)

در هر دو سری آثار ما با خشونت های بی حد و مرزی طرفیم. در فیلم های اره، خشونت تو دنیای تعریف شده توسط جیگسا رخ میده. و تو سریال وست ورلد، این خشونت در دنیای ساختگی جان فورده.

اما هدف هر دو نفر به نظر می رسه که یه چیز باشه.

اون ها خودشون رو مثل پروردگار می دونن. قوانینی رو برای دنیای ساختگی خودشون خلق کردن و از مخلوق ها دعوت می کنن (یا به اجبار میارنشون) که این قوانین رو رعایت کنن و بازی رو هم اجرا کنن.

حالا شاید به نظر بعضی از طرفدارای دو آتیشه وست ورلد خوش نیاد که این سریال رو دارم با آثاری مثل اره مقایسه می کنم. در نگاه عموم، اره ها چیزی جز فیلمای پر از خشونت و خون و خون ریزی نیستن. اما باید این نکته رو در نظر داشته باشین که اره شماره یک اتفاقا کمترین میزان خشونت رو داشت. حتی از سریال وست ورلد هم کمتر. و بعضی سکانس ها هستش که اگه بیننده حرفه ای نباشید، تشخیص سخته که بعضی تصاویر برای سریال وست ورلد هستش یا فیلم های اره.

منتها چون ماجرای اره هولناک بود و با تدوین تند و اعصاب خرد کن به نظر می رسید که این فیلم خیلی خشن تر هستش. که اصلا این طوری نبود. در اره یک ما زیاد خشونت نمی بینیم، فقط اون رو می شنویم و می دونیم که داره خارج از کادر اتفاق می افته. در اره های بعدی مخصوصا از شماره ۴ به بعد بود که خشونت شد هدف اصلی سری آثار پول ساز اره. حتی در فیلم های بعدی هم نگاه فلسفی و تلخ جیگسا به زندگی دیگه اثر خودش رو از دست داد و اون هم تبدیل شد به یک ماشین آدم کشی.

ملاک من بیشتر اره یک تا سه هستش.

حالا دوباره برم سراغ بعضی شباهت ها.

هر دو نفر به شدت با سواد به نظر می رسن. انگار تمام فلسفه قدیم و جدید و نظریه هایی درباره زندگی و اخلاق رو از حفظ هستن و هر بار که دیالوگی به زبان میارن باید بریم و چند تا مطلب بخونیم یا تو وب جست و جو کنیم تا کلیت کار دستمون بیاد.

هر دو آثار با زمان بازی می کنن. در فیلم دوم اره برملا می شه که نصفی از داستان در گذشته اتفاق افتاده، دقیقا چیزی که در پایان فصل دوم وست ورلد اتفاق افتاد. یا در فیلم سوم اره که ما داریم همزمان دو ماجرا رو دنبال می کنیم و در آخر متوجه می شویم که این اتفاق ها داره همزمان رخ میده و برعکس فیلم های قبلی گذشته یا آینده ای در کار نیست، و دقیقا این همزمانی و بازی زمانی رو در فصل دوم وست ورلد هم دیدیم.

جیسگا و فورد درس زندگی میدن منتها معلم های به شدت بی رحمی هستن و ترسی هم از کشته شدن انسان ها دیگه ندارن.

جیگسا در قسمت های دور افتاده از شهر مکانی رو انتخاب می کنه و با تله ها و معماهایی که کار گذاشته و به کمک عروسک هاش! به افرادی که در اون مکان جمع کرده اجازه میده که معماها رو بازی و حل کنن و اگه بتونن جون زنده به در ببرن، برای همیشه آزاد میشن.

فورد هم حتما تو قسمتی دور افتاده از یکی از ایالت های آمریکا، وست ورلد را خلق کرده. منتها مردمی که به اون جا میان با پای خودشون قدم به وست ورلد میذارن و خبری از آدم ربایی نیست. فورد با تله ها و معماهایی که گذاشته و به کمک عروسک هاش! داره حسابی با بازی کردن با جون و زندگی و  اعصاب روان انسان ها و همچنین ما تماشاگرا سرگرم میشه.

فورد و جیگسا از انسان دو پا بیزارن. در این جا فکر می کنم  جیگسا از فورد رحیم تر به نظر میرسه. چون  با تمام این شکنجه ها، راهی برای نجات میذاره. جیگسا اعتقاد به رستگاری داره. اما فورد، ایشون به کل از بشریت ناامید شده. ربات ها براش نوع بهتر بشریت به حساب میان.

در این میان هم میفهمیم که هر دو این شخصیت ها از همکار استفاده می کنن. از افرادی که در اول داستان اصلا فکرش رو هم نمی کردیم که این ها در اصل دست آموخته جیسگا و فورد بودن.

هر دو سری آثار به شدت به پیچش داستانی وابسته هستن. سری اره که به شوک های ناگهانی آخرش معروفه . پایان بندی فیلم اول و دوم و یکی دیگه شون که فکر کنم اره پنجمی بود از لحاظ میزان حیرت انگیز بودن شوک داستانی، بهترین حساب میشن.

وست ورلد هم با شوک نهایی اش معروف شده. به طوری که تو انجمن سایت معروف reddit فقط حدس و بحث و گمان درباره رمز و رازهای وست ورلده و این که قراره چطوری تموم بشه ( که البته ای کاش این طوری نبود. سریالی مثل وست ورلد نباید تمام هدفش رو برای شوک بذاره. مگه بهترین سریال هایی که اخیرا پخش شده، مثل leftovers و mindhunter، به این میزان وابسته به پایان بندی و شوک نهایی بودن؟  این سریال ها هم پیچش ناگهانی داستانی داشتن اما در پایان کار چیزی که به یادمون می موند و بحث می شد کلیت فصل و داستانش بود و فقط به یک نکته خاص از سریال پرداخته نمی شد)

در پایان فصل اول فورد توسط مخلوقش کشته شد و به راحتی هم این مرگ رو پذیرفت، همون طور که جیسگا هم بدون ترس مرگش رو قبول کرد.

 اما در فصل دوم، فورد برگشت و به هر صورتی، چه تو خیال و چه در حافظه ربات ها خودش رو نمایان کرد. جیگسا هم بعد از مرگش با فیلم ها و نوارهایی که از خودش به جا گذاشته بود، در تمام داستان نقشش رو کاملا ایفا می کرد.

فورد رفته بود اما حضور داشت.

جیگسا رفته بود اما حضور داشت.

هر دو این شخصیت ها به شدت پیچیده هستن. هر چقدر هم تحلیل و نوشتن درباره این که کار این افراد بالاخره خوبه یا بد و چه جایگاهی در اخلاق و وجدان دارن بی فایده ست. باید چیزی که هست رو دید و پذیرفت. نیازی نیست بگیم اگه جیگسا این طوری نبود چی می شد و فورد اون طوری نبود چی کار می کرد. یه اثری نوشته و ساخته شده  و باید همون رو پذیرا باشیم. بماند که رمز و راز مثل هاله ای سخت چنان دور بعضی از شخصیت های دنیای سینما و تلویزیون و ویدیو گیم و ادبیات پیچیده میشه که به سختی میشه انتظار داشت که اون ها رو مثل یه انسان عادی تحلیل کنیم.

معیوب/ Basket Case

من کوچیک که بودم و فیلمای خونگی درست می کردم، برای تیتراژ پایانی می رفتم و از یه فیلم خارجی، اسامی نهایی رو جدا می کردم و به ته فیلم خودم می چسبوندم که مثلا بگم بله، ما هم عواملی داشتیم!

حالا خوندم که فیلم معیوب هم گویا عوامل پشت صحنه اش به قدری کم بودن که کلی اسم از خودشون اختراع کردن و اونا رو به عنوان عوامل ساخت در تیتراژ پایانش جا زدن.

خندم گرفته بود. با خودم می گفتم که پس از همون دوران کودکی روحیه کالت و فیلم سازی ارزون (اما جا زدن به عنوان فیلم گرون!) در من وجود داشته و هنوز هم داره.

معیوب طبق تعریف رسمی که براش شده باید ترسناک باشه اما تقریبا همه چیز هست به جز فیلم ترسناک. نمی تونم لزوما بگم که از اون دست آثار خیلی بد و افتضاحه. چون اون قدر هم بد نیست. فیلم دوست داشتنیه و من هم از دیدنش لذت بردم. کاشف به عمل اومد که به جز من هم کلی طرفدار در سطح دنیا داره و اتفاقا نسخه دوم و سومی هم از فیلم ساخته شده . البته برای من دیدن همین فیلم اول کفایت می کنه. می دونید چرا؟ چون همون طور که درباره فیلم مردی از زمین مثال زدم، ساختن دنباله برای این تیپ آثار بیهوده ست. وقتی که این فیلم ها دارن تولید می شن، سازنده ها اصلا خبر ندارن که دارن چکار می کنن و چی می سازن.  مثل یه کودک. مثل خودم که کوچیک تر بودم و فیلم و انیمیشن می ساختم. اصلا نه از قوانین سینما و فیلم نامه نویسی سر در میُوردم و نه خیلی چیزها، اما فقط می ساختم. می رفتم جلو و ادامه می دادم. یعنی ناخودآگاه. یعنی با عشق و شور و حال. که خود به خود بعد از ساخته شدن فیلم و دیده شدنش توسط افرادی، این شور و حال به بعضی از تماشاگران هم منتقل می شه. (حالا ممکنه طرف می خواسته کمدی بسازه اما تبدیل میشه به یه فیلم جدی، می خواسته ترسناک بسازه اما تبدیل می شه به کمدی) خلاصه که همین ندونستن ها ست که به نظرم فرهنگ کالت رو ساخته و بهش قدرت داده. اما وقتی فیلم به هر نحو معجزه آسایی موفق می شه، ساختن دنباله دیگه تبدیل میشه به یه کار آگاهانه. دیگه سازنده ها فهمیدن که افرادی در این کره خاکی هستن که فیلمشون رو دوست دارن،  پس میرن و این بار با بودجه ای بیشتر و شاید عوامل فنی بهتر فیلم های دو و سه و غیره می سازن که هیچ وقت آن چنان موفق نمیشه. ( البته این وسط استثنا هم داریم. مثلا ادامه شب مردگان زنده جرج رومرو واقعا خوب بود. نسخه دوم فیلم کارمندان همین طور)

اما در بیشتر موارد، دیگه جادوی نسخه اول از بین رفته. خودآگاهی در بیشتر مواقع دشمن هر چیزیه، مخصوصا خلق هنر.

این فیلم تقریبا هیچ نکته فنی و مثبتی نداره. کات ها اشتباه ست. فیلم برداری شلخته ست. بازی ها آماتوره. هیولای فیلم خنده داره. داستان فیلم مضحکه. اما همه این ها دست به دست هم داده و این کار رو تبدیل کرده به فیلمی که می تونم بی هیچ دردسری دوستش داشته باشم! و این که محض خنده هم میشه دسته جمعی و با دوستان صمیمی دید (امتحان کنید. جدی میگم. دور هم جمع شدن و دیدن فیلم های ترسناک بد از دیدن خیلی شاهکار های سینما بیشتر کیف میده)

البته بذارید اون قدر هم کیفیت فیلم رو زیر سوال نبرم. در قسمت هایی از کار هست که وضعیت خیلی ناراحت کننده و اعصاب خرد کنی پیش میاد. دو قلو های بهم چسبیده که یکی از این قل ها ناقصه و فقط دست و کله داره و از بدن برادر سالمش جدا می شه و بعد از مدتی برادر سالمه میره و قل ناقص رو که زنده هم است بر می داره و در سبدی نگه می داره و با هم میرن تا انتقامشون رو از دکترهایی که باعث و بانی این عمل جراحی بودن بگیرن و اون ها رو تیکه پاره می کنن. پس می بینید که داستانش کاملا ناخوش احوال و مریضه. با این که این کله و دست ناقص خیلی خمیری و کارتونی به نظر میرسه ، اما واقعا یه جاهایی وسط فیلم آدم حس بدی می گرفت. حضور این موجود در عین خنده دار بودن، یک جورهایی چندش آور هم بود.

این فیلم رو می دیدم و با خودم می گفتم مجید تو دقیقا چرا این فیلم ها رو دوست داری و می بینیشون؟

و حقیقتش هنوز هم نمی دونم چرا.

رزیدنت اویل ۷ – Resident Evil VII

بعد از مدت ها وارد یکی از بیاد ماندنی ترین تجربه های ترس شدم.

می گویم وارد شدم. چون رزیدنت اویل ۷یک ویدیو گیم است. در بهترین بازی ها ما با پوست، گوشت و استخوان، خودمان را در لوکیشنی که در دنیای غریب بازی قرار دارد حس می کنیم.

و حالا لوکیشنی که من می گویم این جاست.

سابقه من با رزیدنت اویل به خیلی قبل بر می گردد. اولین بار با شماره ۲ بازی بود که با این دنیای پر از ترس و زامبی آشنا شدم. بعد رسیدم به رزیدنت اویل سوم. شماره ۱ هنوز هم به نظرم ترسناک ترین این سری بازی هاست. واقعا جرات می خواست که آن را به تنهایی بازی کرد. البته بماند که فرهنگ بازی اگر با جمع و با دوستان باشد تاثیرش چند برابر است. یک ترکیبی جادویی است از واقعیت و بازی. مثلا من سر رزیدنت اویل ۳ بود که با یکی از صمیمی ترین دوستانم آشنا شدم و این دوستی تا به حال رسید. یعنی تقریبا ۱۲ سال.

در رزیدنت اویل چهارم یک دفعه دید دوربین را تغییر داد. گرافیک به طرز عجیبی بالا رفت و اکشن کار هم بیشتر شد. شینجی میکامی دوباره انقلابی در این صنعت به وجود آورد. از شماره یک تا چهار ما طرفدارها حسابی لذت بردیم و کیف کردیم و بارها و بارها بازی را از اول تا آخر می رفتیم. تا اینکه رزیدنت اویل ۵ آمد. میکامی دیگر کارگردان کار نبود. اویل ۵ تبدیل شده بود به پارودی از خودش. آخر من زامبی های موتور سوار را کجای دلم بگذارم؟!

ولی بازی را انجام دادیم. دیگر از معما خبری نبود. از ترس خبری نبود. یک اکشن تمام عیار. شماره ششم بازی هم آمد. کمی امیدوار شدم. به نظر می رسید قسمت های مربوط به لئون برگشته است به اصول این سری آثار. اما نه. بی فایده بود. رزیدنت اویل ۶ را تا نصفه انجام دادم. دیگر نتوانستم. نمی خواستم خاطرات خوبم را از سری های یک تا چهار از بین ببرم. اصلا یکی از دلایلی که فکر کنم تا مدتی (دو تا سه سال) سمت هیچ بازی ای نرفتم سرخوردگی از رزیدنت اویل ۶ بود.

حالا مدت ها گذشته است. من دوباره با ویدیو گیم ها آشتی کرده ام. دارم آن آثاری که این مدت از دستشان داده بودم را بازی می کنم و خیلی خوشحالم که فعلا بازی های زیادی برای انجام دادن هست.

رزیدنت اویل ۷ را کوشی ناکانیشی ساخته است و متوجه شده ام که ایشان قبلا نسخه Revelations را کارگردانی کرده که گویا اصلا این بازی ها بود که طرفداران رزیدنت اویل را دوباره سر حال آورد و من به زودی این نسخه ها را بازی خواهم کرد.  می رویم سراغ نویسنده بازی. که این بار برعکس سری های قبلی شخصی ژاپنی نیست و یک آمریکایی کار را نوشته است. ریچارد پی یرسی.

فکر می کنم علت این که چرا رزیدنت اویل ۷ به خانواده و روابط بین انسان ها می پردازد مشخص شد. آمریکایی ها استاد این نوع نوشتن هستند. خانواده رکن اصلی بیشتر آثار آمریکایی است و حالا داریم نمودش را در رزیدنت اویل ۷ می بینیم.

وقتی برای اولین بار متوجه شده بودم که شماره هفت بازی به کل به شخصیت های جدید پرداخته است و دوربین هم از دید اول شخص است هم کنجکاو شدم و هم کمی مشکوک که احتمالا کار خوبی نیست. اما نقد هایی که از بازی نوشته شد و رتبه های بالایش و فروش خوبش و رضایت کلی طرفداران قدیم و جدید باعث شد که خیالم راحت شود.

رزیدنت اویل ۷ بی نهایت ترسناک است. لوکیشن خانه خانواده بیکر که ما در آن جا زندانی می شویم به قدری خوب بود. به قدری زنده بود و جان داشت که فقط و فقط باید بنشینید و کار را بازی کنید. یا حداقل بنشینید کنار کسی که دارد کار را بازی می کند. به شما قول می دهم هیچ وقت تجربه ماندن در ویلای مزرعه ای خانواده بیکرها را فراموش نخواهید کرد. لوکیشن های دیگر مثل باتلاق و کشتی،  همه و همه عالی بود. طراحی خوب و پر از جزییات. ترس های به اندازه و به جا. من فکر کنم ۴۰ بار شد که از ترس و هیجان از جای خودم پریدم و یک فریاد کوچکی هم می زدم!

یک داستان ساده و سرراست داشت. اما در همین حال در بعضی قسمت ها تو را غافلگیر می کرد. مثلا وقتی همان اول بازی فهمیدم که ما در نقش شخصیتی به نام ایتان هستیم که دارد می رود خانه بیکرها چون نامه ای از طرف همسر گمشده اش رسیده است و گفته است که بیاید و او را از آن جا نجات بدهد،  با خودم گفتم خب تا این جا که کاملا کپی سایلنت هیل ۲ است. اما جلوتر که رفتم داستان کاملا تغییر کرد و چیزی که انتظار داشتم نبود. البته از دید دیگر رزیدنت اویل ۷ شاید بهترین گزینه برای آن هایی بود که هیچ وقت نتوانستند سایلنت هیلز را بازی کنند که در پستی جداگانه درباره اش توضیح داده ام.

شماره هفت این بازی پر از ارجاع به فیلم های سینمایی است. واضح ترین که ۴۵ دقیقه آخر شاهکار کشتار با اره برقی تگزاس است. یا ماشینی که ایتان می راند یک اولدزموبیل دلتا ۸۸ رویال است که سامی ریمی، کارگردان Evil Dead (همان کلبه وحشت معروف) آن را در تمام فیلم هایی که ساخته است قرار داده است. حتی یک جایی باید رمزی را پیدا کنیم که شماره اش است ۱۴۰۸، ارجاع واضح به یکی از داستان های استیفن کینگ که فیلم خیلی خوبی هم از آن ساخته شده است.

در طول بازی اتفاق های خوفناکی رخ می دهد، اما بیشتر وقت ها ایتان، همان شخصیتی که ما هستیم، زیاد صحبت نمی کند. واکنش بیش از حدی نشان نمی دهد و دیالوگ هایش کم است. که من خیلی از این شیوه خوشم آمد. یا فقط حسی است که من دارم یا واقعا سازنده ها در نظر داشتند که ایتان زیاد حرف نزند تا اصل واکنشی که نشان می دهد همان واکنش طبیعی بازیکن است. یعنی مثلا ما با تبر می زنیم در گردن فلان شخص!  همان لحظه من جا می خورم، می ترسم یا شوکه می شوم، و این که ایتان دیالوگ زیادی نمی گوید به نظرم به خاطر همین باشد. چون تجربه ای که ما داریم به جای ایتان می کنیم کافی است.

از لحاظی هم این به نظرم انسانی ترین رزیدنت اویل بود. شخصیت پردازی قوی داشت. همه تبدیل شده بودند به افراد عادی که درد و رنج دارند و با نیازهای اولیه انسانی دست و پنجه نرم می کنند. ما تا به حال در رزیدنت اویل ها شخصیت هایی قوی را داشتیم. همه پلیس و به اصطلاح اینکاره و حرفه ای. اما این جا یک آدم عادی می افتد در مهلکه ای و اتفاقا افرادی که دشمنش هستند هم بی حس نیستند. ما با زامبی سر و کار نداریم. با انسان هایی درگیر هستیم که تسخیر نیرویی شیطانی شده اند. وقتی در اواخر بازی شخصیت جک آمد و در فضایی که به نظرم ناخودآگاه یا برزخ بود گفت که خانواده اش را نجات بدهم واقعا از ته دل ناراحت شدم. چه کسی فکر می کرد رزیدنت اویل به جایی برسد که برای دشمن ها دل بسوزانیم.

پایان بندی بازی جالب بود و دوباره با کریس ردفیلد ملاقاتی کردیم. فقط نمی دانم ردفیلد چرا داشت برای آمبرلا کار می کرد. تا نسخه های قبلی که دشمن این سازمان بود. خلاصه که ماجرا جالب شد. شماره بعدی بازی با توجه به این که کپکام – کمپانی سازنده این سری – متوجه اشتباهات قبلی اش شده است، قطعا دیدنی است و ارزش انتظار کشیدن هم دارد.

تپه های خاموشی که نتوانستیم تجربه اش کنیم

هیدئو کوجیما یکی از بازی سازان مطرح ژاپنی است که در این صنعت و در سطح جهان طرفداران بسیار زیادی دارد. او خالق سری بازی های متال گیر سالید است و کار جدیدش دث استرندینگ هم  برای کنسول PS4 پخش می شود.

کوجیما تا قبل از این که به طور مستقل و با کمپانی که خودش تاسیس کرده است بازی بسازد، با شرکت کونامی همکاری داشت و قرار بود نسخه جدید یکی از آثار ترسناک معروف سری شاهکار Silent Hill را بسازند. کوجیما اتفاقا فیلم باز خیلی حرفه ای هم هست و طبق گفته خودش هفتاد درصد دی ان ای بدن او از فیلم ها تشکیل شده است! او قرار بود بازی جدید را با همکاری گیرمو دل تورو بسازد که حتما او را با آثاری همچون هزارتوی پن و شکل آب که اسکار پارسال را هم گرفت می شناسید. و اتفاقا نقش اصلی بازی را هم قرار بود نورمن ریداس بازی کند که قطعا او را با نقش دریل در سریال واکینگ دد می شناسید.  کوجیما به کمک این افراد و عواملش می خواست روح تازه ای به این سری آثار بدمد، چون این بازی ها در نسخه های اخیر خود به قدرت سال های اول ظاهر نشدند. نام کار هم قرار بود بشود Silent Hills.

از افعال گذشته استفاده می کنم چون چنین چیزی اتفاق نیفتاد و ما طرفداران هاج و واج ماندیم که چرا نه؟! کونامی اعلام کرد که ساخت بازی توسط هیدئو کوجیما کنسل شده است و جماعتی را ناامید کرد. این که چرا این بازی ساخته نشد را دقیق نمی دانم ولی به احتمال زیاد اختلافات بین کوجیما و شرکت کونامی رخ داده است، چون دقیقا بعد از متوقف شدن ساخت این بازی، کوجیما رسما ساخت بازی جدیدش را در شرکت خودش آغاز کرد. ( نکته این که نورمن ریداس همچنان با او ماند و در بازی جدیدش نقش آفرینی کرد)

در همان دورانی که طرفدارها در حال لحظه شماری بودند، یک دموی کوتاه برای معرفی Silent Hills پخش شد که P.T نام داشت ( مخفف Playable Teaser). در این دمو ما از دید اول شخص هستیم و نمی دانیم شخصیتی که او را بازی می کنیم چه کسی هست و اصلا کجاست. ما باید در راهرو های مالیخولیایی جلو برویم تا بتوانیم معما را حل کنیم.

این دمو مدتی آنلاین شد و خیلی ها توانستند که کار را بازی کنند. اما بعد از خبر قطع همکاری کوجیما و کونامی، این دمو هم از بازار آنلاین PS4 برداشته شد و آن هایی که نتوانسته بودند بازی را انجام دهند، برای همیشه این آرزو به دلشان ماند. البته گویی نسخه ای مخصوص کامپیوترهای خانگی شبیه سازی شد که من آن را انجام ندادم و ترجیح دادم که گیم پلی دمو اصلی را از فضای نت ببینم.

که الحق یکی از ترسناک ترین تجربه های سینمایی ویدیو گیمی من بود.

شما در نظر بگیرید که در این گیم پلی یک نفر در حال بازی است و دوستش هم کنارش نشسته است و هر دو به خاطر این که نترسند حسابی یک دیگر را دست می اندازند و به این وضعیت می خندند. یعنی اگر صدای این دو نفر روی تصویر نبود، ماجرا خیلی هولناک تر از این بود که هست. ای کاش خودم تجربه مستقیم بازی را داشتم. اما به هر حال دیدن این که یک نفر دیگر بازی می کند هم بعضی زمان ها لذت خاص خودش را دارد. با دیدن این دمو دوباره حسرتم بیشتر شد که چرا کوجیما این بازی را نساخت. او در مصاحبه ای گفته بود که چون خودش به شدت ترسو است به خاطر همین می تواند بازی ترسناک خوبی بسازند. آدم های ترسو بهتر بلدند بترسانند.

می توانید در یوتیوب نسخه کامل گیم پلی این بازی را مشاهده کنید و لذتش را ببرید. تجربه ترسناک عالی ای است  و می توانم به عنوان یک اپیزود ۴۰ دقیقه ای ترسناک خوش ساخت پیشنهادش بدهم. حتی اگر اصلا هم اهل بازی نباشید و فقط ژانر ترسناک مورد علاقه تان است.

نکته

یکی از معماهای این دمو این است که باید عکس دختری را که از بین رفته است دوباره ترمیم کنیم. و عجیب که این عکس و حالت دختر من را یاد سریال توئین پیکس و عکس لورا پالمر انداخت. فضای این بازی خیلی شبیه به آثار دیوید لینچ بود. لینچ سرچشمه ترس است. مخصوصا ترس ذهنی.

شیرینی برای شیطان – The Devil’s Candy

یکی از المان های تکراری در فیلم های ژانر ترسناک، مذهب است. واقعا برای نمونه واضح باید جن گیر را مثال بزنم؟! مثال های جدید تر هم هست. مثلا فیلمی که با توجه به شخصیت راهبه کانجورینگ ۲ ساخته شده است و به زودی اکران می شود.

در یکی از پست هایم درباره نشان دادن شخصیت مرگ در فیلم ها نوشته بودم و گفتم به نظرم اصلا شدنی نیست. شیطان را هم می توانید اضافه کنید. شیطان قرمز شاخ دار که دیگر نمادی است برای کودکان که فکر نکنم با هوش بالای کودکان این زمانه، کارآمد باشد.  شیطان هم جزو عناصر ضد تصویری است. اصلا وقتی ما او را نشان بدهیم تمام اباهتش فرو می ریزد حالا هر چقدر هم هولناک باشد. بهترین تصویر و نمادی که از نیروی شیطانی دیده ام چشم سائورون است در ارباب حلقه ها. کلا این سه گانه شاهکار به درستی شر را به تصویر کشیده و هیچ وقت دیگر ندیدم که فیلمی بتواند به چنین قدرتی از تجسم شر برسد.

حالا برویم سراغ شیرینی برای شیطان.

این فیلم به شدت مذهبی است. تیتراژ پایانی فیلم هم که تصاویر کتاب کمدی الهی دانته است رسما رویکرد سازندگان به این داستان را روشن می کند. اما نگاه سینمایی که این فیلم نسبت به مذهب و شیطان داشته است، درست و تاثیر گذار از آب در آمده است. به قدری این جنبه از فیلم خوب است که متاسفانه شخصیت های انسانی(در مقابل فضای مذهبی و متافیزیکی داستان) آن چنان خوب پرداخته نشده اند. البته در حد فاجعه نیست. خانواده سه نفره این فیلم که در چنگال پیرپسر شیطان زده گرفتار می شوند، دوست داشتنی هستند و می توان نگرانشان شد. اما نه آن قدر قوی که یک رابطه احساسی با آن ها برقرار کنیم. شخصیت های خانواده وقتی درگیر می شوند، انگار ما ناظری هستیم که از دور داریم فاجعه ای را تماشا می کنیم و هر کاری کنیم دستمان نمی رسد و آن چنان با آدم ها آشنا نیستیم که هنگام آسیب دیدنشان آدرنالین خونمان بالا بزند.

شیطانی که در این فیلم حضور دارد در حد زمزمه هایی ترسناک که گویی دارد وردی جادویی را می خواند در ذهن شخصیت منفی و گاهی وقت ها ذهن شخصیت پدر حضور دارد. نقش پدر را ایتان امبری بازی کرده است که با توجه به کلاه گیسش و اتفاقاتی که می افتد، کاملا مطمئن می شویم نماد حضرت مسیح است. البته شاید این قدر واضح ارجاع دادن به مذهب به مذاق بعضی ها خوش نیاید.

پس دوباره برویم سر اصل مطلب.

شیطان در این فیلم فقط زمزمه است و ما او را نمی بینیم. اتفاقا صدایی که برای زمزمه شیطان انتخاب شده است بسیار تاثیر گذار است و به اصطلاح آدم را می گیرد.

این فیلم آن چنان هم نیازی به ترساندن تماشاگر نمی بیند و بیشتر می خواهد یک فضای دلهره آور مذهبی را برای ما نشان بدهد. فضاسازی فیلم واقعا خوب بود. نماهای خاص با نور پردازی که کل فیلم را بیشتر شبیه به نقاشی های غریب و پر از رمز و راز کلیسا ها کرده بود.

تنها نکته منفی این فیلم همان بحث داستان و شخصیت پردازی بود که متاسفانه در این کار زیر خروار خروار نماد و نمای خاص ناپدید شده بود. اما با همه این اوصاف قطعا ارزش دیدن داشت. حداقل متفاوت بود و به خاطر فضای غریبش هم در ذهن حک می شود. مثلا احتمالا روزی از من بپرسند یکی از فیلم های شاخص ترسناک با تم مذهبی که دیده ای چه بود فکر کنم این فیلم را همیشه مثال خواهم زد.

تریلر جدید فیلم راهبه

زمانی که قسمت آخر هری پاتر به دو فیلم تقسیم شد، ناگهان چنین کاری مثل ویروس به جان آثار پرفروش آن دوره افتاد و همه ناگهان تصمیم گرفتند که قسمت های آخر سری فیلم هایشان را در دو قسمت پخش کنند.

و حالا که دنیای سینمایی مارول بر لیست پرفروش ها می درخشد، فیلم های دیگر هم می خواهند دنیا بسازند. البته فیلم ها که نه. تهیه کننده ها و سرمایه گذاران.

ولی انصافا تا به حال دنیای سینمایی ترسناکی که با فیلم کانجورینگ شروع شد لذت بخش بوده است. فیلم دوم کانجورینگ هم خیلی خوب بود و آنابل یک و دو هم بد نبودند.

حالا تریلر راهبه چند روزی است که از راه رسیده است. به نظرم تا به حال ترسناک ترین موجود این سری آثار بوده و باید ببینیم که نسخه بلند مخصوص به خودش چطور ساخته شده است.

امیدوارم ترسناک درست و حسابی باشد.