تریلر جدید فیلم راهبه

زمانی که قسمت آخر هری پاتر به دو فیلم تقسیم شد، ناگهان چنین کاری مثل ویروس به جان آثار پرفروش آن دوره افتاد و همه ناگهان تصمیم گرفتند که قسمت های آخر سری فیلم هایشان را در دو قسمت پخش کنند.

و حالا که دنیای سینمایی مارول بر لیست پرفروش ها می درخشد، فیلم های دیگر هم می خواهند دنیا بسازند. البته فیلم ها که نه. تهیه کننده ها و سرمایه گذاران.

ولی انصافا تا به حال دنیای سینمایی ترسناکی که با فیلم کانجورینگ شروع شد لذت بخش بوده است. فیلم دوم کانجورینگ هم خیلی خوب بود و آنابل یک و دو هم بد نبودند.

حالا تریلر راهبه چند روزی است که از راه رسیده است. به نظرم تا به حال ترسناک ترین موجود این سری آثار بوده و باید ببینیم که نسخه بلند مخصوص به خودش چطور ساخته شده است.

امیدوارم ترسناک درست و حسابی باشد.

ویدیو گیم: درون _ Inside

کریس استاکمن که یک کانال عالی در یوتیوب دارد و در آن جا به بررسی چند دقیقه ای فیلم ها و بعضی وقت ها هم ویدیو گیم ها می پردازد یک بار گفت که بعضی بازی ها هستند که هم از بهترین های هنر سینما دارند و هم از بهترین قوانین بازی سازی و این وسط یک چیزی جدید خلق می شود که هنوز نام خاصی ندارد.

با او کاملا موافق هستم. واقعا بعضی بازی ها هستند که تمام چهارچوب های مشخص شده سینما و بازی سازی را کنار می گذارند. برای من بهترین بازی ها با موسیقی برابری می کند. (موسیقی بی کلام که اصلا ما را وارد گذشته و آینده نبرد). یعنی تمرکز تمام و رفتن به دنیایی دیگر. بازی کردن یکی از بهترین تمرین ها برای تمرکز فکر است.

Inside یا همان درون شاهکاری دیگر از آرنت جنسن است که در سال ۲۰۱۰ با لیمبو خیلی ها را حیرت زده کرد.

درون که در سال ۲۰۱۶ منتشر شد، همانند برادر بزرگ تر خود لیمبو در همان سبک و سیاق است اما خیلی بهتر و پیشرفته تر. البته نمی دانم تعریف پیشرفته در این نوع از بازی ها چیست. اما ظاهری بخواهم بگویم گرافیک کار بهتر شده است و طراحی ها روان تر. این بازی کاری را می کند که هزار فیلم سینمایی و سریال نمی تواند. از قدرت تمرکز که گفتم. به طوری درگیر این کار شدم که گویی واقعا رفتم در آن دنیا و هر موقع که از بازی بیرون می آمدم، دوباره به کره زمین پرتاب می شدم. ساده ترین حالت گیم پلی که به نظرم از همین سمت چپ تصویر به سمت راست رفتن است در این بازی به سیر و سفری درونی تبدیل شده است و چقدر هم انتخاب نام این بازی درست است. نه یک دیالوگ داریم و نه نوشته. فقط تصویر داریم که باید در آن غرق شویم. لیمبو فضایی وهم آور داشت و گاهی هم حس ترسی در آن موج می زد و درون هم از این بابت کم نگذاشته است. از لحاظ فضاسازی غریبش که همچنان سر پا است و از لحاظ ترس تازه بهتر هم شده است. مثلا این دخترک مو بلند دریاچه گاهی تن من را مور مور می کرد.

این بازی به نظرم مصداق درون فکر بود. آن دشمن ها و کثافت کاری های داخل بازی، مرتب من را یاد یک فکر آشفته می انداخت. فکری که به قدری با جامعه خود را تطابق داده است که تبدیل به برده شده است.  و کودکی که ما کنترل آن را به دست می گیریم هم من را یاد همین کلمه کودک درونی انداخت که بارها در برنامه ها و سخنرانی های روان شناسی شنیده ام. منتها این بار درک کردم که معنی کودک درون چیست. به جلو حرکت کردن. پنهان شدن و گهگاهی نابود کردن تمام افکار زیان آوری که از بیرون به سوی ما هجوم می آورند و در نهایت با تمام سختی ها، رهایی.

درون، بازی ای است که می توان چند بار به آن رجوع کرد. یک بار با دید بازی کردن و حل کردن معماها و گرفتن جواب نهایی سفر شخصیت اصلی.

یک بار هم با دید روان شناختی.

که نگاه روان شناختی به این بازی به نظرم درمان کننده به نظر می رسد. تمام چیزهایی که نمی توان به زبان و کلمه تبدیل کرد در این بازی نمود پیدا می کند. البته باز هم می گویم. بستگی به دید شخصی بازیکن دارد. من چون ذهن تندی دارد و افکار هر لحظه مزاحمم می شوند، برداشتم از بازی درون این طور بود.

در انتها باید به پایان بندی شاهکارش اشاره کنم. تعریف نمی کنم چه می شود. ولی یک سوم پایانی این بازی من را انگشت به دهان گذاشته بود. هنوز درگیرش هستم. پایان بندی لیمبو به نظرم خیلی معمولی بود. یعنی من  حدس می زدم که چنین اتفاقی بیفتد. اما درون، داستانش را (اگر بتوانم بگویم داستان!) یگانه به اتمام رساند.

بعضی ها اعتقاد دارند که درون انسان پوچ است.

و اگر چنین چیزی واقعیت داشته باشد، بازی درون بهترین تعریف این پوچی است.

به تصویر کشیدن مرگ

نمی توان آن را نشان داد.

 می شود شخصیتی کشته شود و ما ببینیم و با مردن او ناراحت شویم. گریه کنیم. ذوق کنیم و غیره.

منظورم من خود مرگ است.

احتمالا معروف ترین تصویر از شخصیت مرگ که ما آن را عزراییل می نامیم را در فیلم اینگمار برگمان دیده ایم. (مهر هفتم)

که اصلا باور پذیر نیست.

ما در سینما بهترین حالتی که از مرگ داریم فضاسازی است. مثلا اولین گزینه ای که به ذهنم می رسد دیوید لینچ است که با بعضی آثارش توانسته است به فضای حس زیرپوستی مرگ نزدیک شود.

اما خود شخصیت مرگ. خود عزرائیل. نه.

اخیرا فیلم کتاب دزد را دیدم. که البته نه کتاب درست حسابی داشت نه دزد درست و حسابی. کلا از این فیلم تقریبا دو ساعته، ده دقیقه ای به دزدی کتاب ربط داشت. همین.

حالا جدا از این حرف ها. راوی این داستان مرگ است. حضرت عزراییل. اما به نظرم همین قضیه تمام حس و حال کار را از بین می برد. من کتاب را نخوانده ام ولی متوجه شدم که در کتاب هم راوی داستان شخصیت مرگ است.

که این جا قدرت داستان گویی در مدیوم کتاب خودش را به رخ می کشد و به سینما می گوید هر کاری هم بکنی نمی توانی یک سری چیز ها را نشان بدهی. که کاملا هم درست است. البته در فیلم شخصیت مرگ نشان داده نمی شود. فقط صدا روی تصویر است. اما باز هم بی فایده است.

بعضی موارد باید داخل صفحات باقی بمانند و فقط در پروژکتور ذهن خودمان روشن شود. طوری که ندانیم چه شکل و شمایلی دارد.

مانگا و فیلم سینمایی پیرپسر

من عاشق سینمای کره جنوبی هستم که شاید مهم ترین دلیل شناخته شدن سینمای جدید این کشور با محبوبیت جهانی اولدبوی یا همان پیرپسر آغاز شد.

تا به حال به هر فردی که نظر من را درباره فیلم ها خواسته است، حتما بررسی چند تا از شاهکارهای سینمای کره جنوبی را پیشنهاد کرده ام و قطعا یکی از پیشنهاد ها پیرپسر است ( البته آنهایی که اهل فیلم باشند حتما این فیلم را دیده اند و یا حداقل نام فیلم به گوششان خورده است)

یکی از دوستانم اصلا از این فیلم خوشش نیامده بود و من گفتم بحث سلیقه سر جای خودش، اما بعضی موارد دیگر از حد و مرز سلیقه می گذرد. فرض کنید می روید به مغازه ای و تعدادی الماس در ویترین مشاهده می کنید. ممکن است از بعضی از الماس ها خوشتان نیاید. یکی رنگش مناسب نیست. یکی نحوه تراشیده شدنش برای شما جذاب نیست. اما نمی توان ماهیت الماس را زیرسوال ببرید. آن شی همچنان با ارزش بوده و با ارزش باقی خواهد ماند.

پیرپسر هم دقیقا یکی از همین الماس هاست.

همان طور که بعضی از شما می دانید، این فیلم از روی یک مانگا یا همان کامیک بوک ژاپنی به همین نام اقتباس شده است. نویسنده مانگا، گارون توشیا بوده است و طراح هم نوبویاکی مینگیشی. که متاسفانه نویسنده این مانگا در ۷۰ سالگی در هفت ژانویه ۲۰۱۸ از این دنیا رفت.

چند وقتی بود که می خواستم مانگا را بخوانم اما تنبلی کردم. تا این که بالاخره هر هشت جلد را خواندم. هر جلد هم تقریبا ۲۰۰ صفحه بود که به کل حدود ۱۶۰۰ صفحه می شد. البته چون کتاب مصور است، خواندنش اصلا سخت نیست و اتفاقا خواندن کتاب های مصور بعضی وقت ها لذت دوچندانی دارد. من بیشتر کنجکاو بودم که ببینم نسخه سینمایی چه فرقی دارد چون از دیدن فرقی که بین نسخه های مختلف از یک داستان در مدیوم های جداگانه است لذت می برم.

بعد از خواندن مانگا پی بردم که پارک چان ووک، کارگردان فیلم چه قدر کار درست است. نسخه سینمایی پیرپسر بارها از مانگا بهتر بود و این چیز عجیبی است. در نود مواقع این نسخه های کاغذی و اصلی داستان هستند که به نسخه های سینمایی برتری دارند. اما نه، مانگای پیرپسر این طور نبود. اوایل داستان البته جالب بود. تقریبا مثل فیلم. اما پایان بندی مانگا به قدری افتضاح بود که باعث تعجبم شده بود. لوس و بی هدف.  باورم نمی شود که پایان بندی مانگای پیرپسر تبدیل شده به یکی از بدترین نتیجه گیری های داستانی که تا به حال خوانده ام. اگر فیلم را دیده باشید حتما از آن پیچش داستانی که اندام را به لرزه در می آورد خبر دارید. اما بدانید که در مانگا اصلا از این خبرها نیست. پایان بندی و بعضی نکات ریز و درشت در شخصیت پردازی فیلم، این اثر سینمایی را شاهکار کرده است.

خلاصه که تجربه آموزنده ای بود و عجیب. پارک چان ووک داستانی معمولی که شاید برای خیلی از فیلم سازها کنجکاو برانگیز نباشد را گرفته است و آن را به یکی از بهترین آثار سینمایی دهه های اخیر تبدیل کرده است. اگر می خواهید اقتباس کردن درست و درمان را یاد بگیرید، به نظرم حتما مانگای ژاپنی پیرپسر را بخوانید و آن را با فیلم مقایسه کنید. نکات بدردبخور زیادی پیدا خواهید کرد.

جادوی بین سی تا سی و چهار سالگی

دیوید بوردول، تحلیل گر شاخص سینما که دو کتاب قطور تاریخ سینما و هنر سینما هم از ایشان ترجمه شده است، در وبلاگ خود مطلبی درباره میانگین سنی ساخت اولین فیلم بلند سینمایی نوشته که برایم جالب بود.

بوردول میگوید که خیلی از دانش آموز ها به سراغ او می روند و می پرسند که بالاخره چه زمانی باید وارد صنعت سینمای هالیوود بشوند و بوردول هم معمولا یک جواب به همه آنها میدهد.

” ممکنه هیچ اتفاقی برات نیفته و اصلا کارگردان نشی و در بهترین حالت هم در پشت صحنه فیلم ها مشغول به کار میشی. اما هر چه که هست، تو همین الان شروع کن. دوره های کار آموزی بگذرون و تا مدرک گرفتی سریع خودت رو به لس آنجلس برسون و سعی کن که از طریق دوست یا خویشاوندی وارد این حرفه بشی”

که واقعا جواب پر از ابهام و کمی هم ناامید کننده ای هست. حالا هر چقدر هم که منطقی به نظر بیاید.

 شما در نظر بگیرید که به یک دانش آموز  چهارده یا پانزده ساله این حرف ها را بزنید. بیچاره چه حالش خراب می شود و شاید به کل از وارد شدن به این حرفه چشم پوشی کند. البته این نوع حرف ها از آن هایی که سینما را درس میدهند بعید نیست. من خود به چشم دیده ام که معلمی به تمام بچه های کلاسی سینمایی گفت که فکر نکنید قرار است اتفاق خاصی برای شما بیفتد و خیلی این کلاس بخواهد هنر کند، نهایت یک نفر از بین شما تبدیل به یک کارگردان می شود.

این طبیعت و روش کلیشه ای استاد و شاگردی است. مثل دست خط کلیشه ای دکترها.

که البته خود بوردول هم به این نتیجه می رسد و میگوید که این حرفش از لحاظ تاریخی و سند های موجود شاید درست نباشد.

کارگردانی کار مهمی در سینما است و تمام موفقیت و یا شکست نهایی را معمولا به نام کارگردان می زنند. و به خاطر همین قضیه خیلی از افرادی که هنوز وارد حرفه نشده اند، با خود فکر می کنند که چه کسی حاضر میشود به یک جوان خام و بی تجربه اعتماد کند و میلیون ها پول را به او بسپارد تا فیلم خود را بسازد.

اما جواب این است که: تقریبا همه اعتماد کرده اند و پول را به جوان ها سپردند.

افراد تازه نفس سینما وقتی که می خواهند شروع به کار کنند اصلا درکی ندارند که این صنعت هر لحظه به دنبال یک صدای تازه است. دنبال دیدگاه های جدید می گردد و افراد قدیمی تر باید بروند سراغ جوان تر ها تا به روز بمانند. سینما اگر با زمان پیش نرود محکوم به نابودی است و خیلی از فیلم ساز های بزرگ حال حاضر سینما وقتی که جوان بودند کار خود را شروع کردند.

البته آماری که برای شما می نویسم طبق تاریخ اکران فیلم ها است. شما باید در نظر بگیرید که حداقل یک سال قبل فیلم شروع به ساخت شده است.  ضمن این که ما داریم نزدیک ترین زمان ممکن را می گوییم. (به عنوان مثال کله پاک کن، اولین فیلم دیوید لینچ، طی مدت چهار سال ساخته شد و می شود مثلا سن لینچ را از همان زمانی که شروع به ساخت فیلم کرد در نظر گرفت. اما فرض ما در این جا، تاریخ اکران رسمی فیلم ها است)

خیلی از کارگردان هایی که بین سال های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۰ کار خود را شروع کردند تقریبا سی سال سن داشتند.

مایکل بی (پسران بد)

دیوید فینچر (بیگانه ۳)

اسپایک جونز (جان مالکوویچ بودن)

بعضی ها هم در ۳۲ یا ۳۳ سالگی…

الکس پرویاس (کلاغ)

کامرون کرو (هر چه دلت می خواد بگو)

جیمز منگولد (سنگین)

ام سی جی (فرشتگان چارلی)

یا افرادی مثل کوانتین تارانتینو، راجر اوری و جو کارناهان در ۲۹ سالگی اولین فیلم خود را ساختند. سوفیا کاپولا و برت رتنز در ۲۸ سالگی و پیتر جکسون و اف گری گری هم در ۲۶ سالگی.

 سپس افرادی را داریم که در سنین بالاتر اولین فیلم بلندشان ساخته شد.

آنگ لی در ۳۸ سالگی، سایمون وست در ۳۶ سالگی و الکساندر پین در ۳۵ سالگی.

البته شرط سن های بالا برای شروع کار معمولا این بود که آن شخص در قسمت های دیگر این صنعت عظیم مشغول به کار بوده باشد. مثلا دیوید ممت در ۴۰ سالگی اولین فیلم بلند خود را ساخته است، اما قبل تر یک کارنامه درخشان از نمایش نامه و فیلم نامه داشته است. یا افرادی هستند که در ابتدا تهیه کننده بودند و بعد به راحتی اولین فیلم بلند خود را ساختند. یا بازیگر های شاخص. مثل مل گیبسون که در ۳۷ سالگی کار خود را به عنوان کارگردان شروع کرد. استیو بوشیمی در ۳۹ سالگی و آنتونی هاپکینز در ۵۹ سالگی.

 حالا ما بخواهیم این موارد استثنا را کنار بگذاریم، و آماری کلی را تخمین بزنیم، متوجه می شویم که میانگین سن شروع فیلم سازی در هالیوود بین ۲۶ تا ۳۴ سالگی است. البته به نظر خودم این آمار فقط مخصوص هالیوود نیست و به کل کشور های صاحب سینمای استاندارد این روند سنی را دارند( نمی دانم سینمای وطنی ما استاندارد حساب میشود یا خیر. ما همیشه یک چیزی بین استاندارد و غیر استاندارد بوده ایم) ولی روند فیلم اولی های سینمای ایران را در ذهنم مرور می کنم، در ایران هم تقریبا در حوالی سی سالگی اولین فیلم ها ساخته شده اند.

دوباره می رسیم به بحث اصلی. بوردول حتی از سال ۱۹۹۰ هم عقب تر بر می گردد و به اسم های خیلی بزرگی می رسد و اتفاقا این افراد هم در همین رده سنی اولین فیلم بلندشان اکران شده است.

فرانسیس فورد کاپولا – ۲۴

جان کارپنتر – ۲۶

جرج لوکاس – ۲۷

مارتین اسکورسیزی – ۲۵

جرج رومرو – ۲۸

استیون اسپیلبرگ – ۲۶

پیتر باگدانوییچ – ۲۹

پال شریدر – ۳۲

ویلیام فریدکین – ۳۲

و این ها به بچه تخس هایی معروف هستند که دوره طلایی هفتاد هالیوود را شکل دادند. یعنی به عبارتی فریاد زدند ” دیگه بسه… جایی برای پیرمردها نیست!”

……….

گفتیم پیرمردها و حالا ببینیم سال های قدیمی تر وضعیت به چه صورت بوده است. تا قبل از دهه ۷۰ سینما از لحاظ رده سنی برای شروع فیلم سازی خیلی عجیب و غریب بود. مثلا در دهه ۶۰ می بینیم که کارگردان هایی مثل آلفرد هیچکاک، هاواد هاکس، فرانک کاپرا و ویلیام وایلر که در دهه ۱۹۲۰ کار خود را شروع کرده بودند هنوز هم فیلم می ساختند یا حتی افرادی که در اختراع و شروع سینما دخیل بودند، مثل چارلی چاپلین، جان فورد، هنری کینگ و فریتز لانگ.

بچه تخس های هالیوود تقریبا سیستم استدیویی و روند تاریخ سینما را برای همیشه تغییر دادند. یعنی منظورم این است که مثلا در دهه ۷۰ هیچکاک توطئه خانوادگی را ساخت که در همان روند مسیر آثار کلاسیک اش بود. تازه هیچکاکی که نوآور بود و به روز حرکت می کرد. اما در این دور و زمانه کارگردان های نسل های قدیم تر اگه حتی یک ذره از قافله عقب بمانند، دیگر عمر کارنامه فیلم سازی آن ها از یک حد بالاتر نمی رود.

مثلا امروزه، استیون اسپیلبرگ می آید و یک فیلم درباره VR یا همان واقعیت مجازی می سازد. مارتین اسکورسیزی با نتفلیکس کار می کند و کلینت ایستوود هم تمام سعی خود را می کند که یک فیلم جذاب به روز بسازد. حالا این که موفق میشود یا نه، بحث دیگری است.

حالا این کارگردان های دهه ۲۰ و ۳۰ در سیستم بسته و خفه استدیویی آن زمان چه طور شروع به کار کردند و تخمین سنی اون ها چطور بوده است؟

این جا ماجرا کمی متفاوت می شود. کارگردان ها معمولا در یکی از قسمت های استدیو مشغول به کار بودند تا بالاخره بتوانند شانس خود را  برای کارگردانی یک فیلم بلند امتحان کنند. مثلا امروزه شما ممکن است با ساخت یک موزیک ویدیو یا یک فیلم کوتاه یا تیزر های تبلیغاتی، فیلم بلندت را بسازی، اما آن زمان از این خبرها نبوده است و باید خود را به آب و آتش میزدی تا بالاخره بتوانی فیلم استدیویی ات را بسازی. ولی باز دقیق بخواهیم ببینیم. خیلی ها در همین دهه های ۲۰ و ۳۰ در حدود سی سالگی کار خود را شروع کردند.

کینگ ویدور – ۲۵

روبن مامولیان – ۲۶

مروین لروی – ۲۷

و مثلا یکی از بزرگ ترین شروع کننده های بلاک باستر هالیوودی، یعنی دیوید وارک گریفیث که یک مطلب کوچکی هم این جا درباره اش نوشته ام، در ۳۳ سالگی اولین فیلم بلندش را ساخته است.

باید در نظر داشت که در آن دوره، میانگین عمر یک مرد سفید پوست عادی آمریکایی فقط ۵۳ سال بوده است! پس بی دلیل نبود که استدیوها به دنبال جوان ها می گشتند تا صنعت سینما را هر لحظه زنده نگه دارند.

در نهایت این که برعکس چیزی که خیلی از ما تصور می کنیم، در سینما به بیشتر افراد جوان فرصت داده شده است برای ساخت فیلم بلند و کاملا هم طبیعی است. جوان ها حاضرند با پول کمتر، خیلی بیشتر از افراد اسم و رسم دار کار انجام بدهند و انرژی بیشتری را برای اثبات خود صرف می کنند.

……….

دیوید بوردول در پایان مقاله اش می خواهد ببیند که رتبه اول جوان ترین فیلم اولی برای چه کسی بوده است و معمولا اولین مثالی که به ذهن خیلی از سینمایی ها می رسد اورسن ولز است که در ۲۶ سالگی همشهری کین را ساخته است. اما قبل تر از ولز، ما ویلیام وایلر را  داریم که وقتی ۲۴ ساله بود فیلم خود را ساخت.

اما اگر از هالیوود فراتر برویم و جهانی به ماجرا نگاه کنیم، به مورد جالبی می رسیم که حنا مخملباف است که وقتی فقط ۱۵ ساله بود اولین مستند بلندش را ساخت و با توجه به خانواده سینمایی اش چنین موردی آن چنان هم دور از دسترس نیست. مثلا یک مورد عجیب پسری از کشور هند است با نام کیشان شربکات که در ۱۰ سالگی اولین فیلم بلند خود را ساخته است که در فستیوال ها اکران شده است و اسمش هم به عنوان جوان ترین کارگردان تاریخ سینما در کتاب رکورد های گینس ثبت شده است.

البته اولین فیلم بلند را ساختن یک چیز است و نگه داشتن خود در این حرفه و کارنامه قابل دفاعی را هم شکل دادن، یک چیز دیگر.

بورودل در اول مقاله به دانش آموز ها یک توصیه ای کرده بود که بعد از بررسی سن شروع کارگردانی، به نظرش می رسد که باید موضع اش را کمی تغییر بدهد و این بار جوابش  به هر کسی که می آید و از او درباره شروع فیلم سازی می پرسد این است:

“تا جوان هستی کارت رو شروع کن. اگه می خوای موزیک ویدیو و تیزر تبلیغاتی بسازی از حدود ۲۳ سالگی راه برات بازه. اما برای فیلم بلند، در بهترین حالت شاید در ۲۸ یا ۲۹ سالگی فرصت ساختش رو پیدا کنی. اما ممکن هم هست راه برات بسته بشه. اگه تا ۳۵ سالگی فیلم بلند نساختی ممکنه که دیگه هیچ وقت نتونی این کار رو انجام بدی. مگر اینکه در این صنعت در قسمت دیگری مشغول به کار بوده باشی و اسم و رسمی برای خودت به پا کرده باشی و ارتباطات زیاد و مفیدی داشته باشی.”

پس دوستان تا جوان هستیم بهتره که کار رو شروع کنیم.

……………….

منبع

کالبد شکافی جین دو ( زن ناشناس) – The Autopsy of Jane Doe

در زبان انگلیسی به اشخاص یا اجساد ناشناخته مونث، جین دو و مذکر، جان دو می گویند. علتش را نمی دانم. ولی کنجکاو شدم حداقل در ویکی پدیا هم شده درباره اش بخوانم که اصلا چه شد که این طوری شد.

بگذریم.

آیا این فیلم جزو وحشتناک ترین آثاری بود که اخیرا در این ژانر دیده ام؟

قطعا

مسئله این جاست که فیلم برای این که ترسناک تر باشد. باید تعداد شخصیت ها و لوکیشن های کمتری داشته باشد. می توان چنین فرمولی را از بهترین ویدیو گیم های این ژانر یاد گرفت.

رزیدنت اول یک تا چهار برای چه موفق بود؟ سایلنت هیل های اولی چطور؟ چرا بعد از شکست و ناامیدی طرفداران از شماره ۵ و ۶ بازی های رزیدنت اویل، سازندگان خیلی هوشمندانه رفتند و شماره ۷ را در فضای بسته ساختند و دوباره ستایش ها شروع شد؟

چون تعداد شخصیت ها کمتر بود و لوکیشن ها همینطور. حالا شاید سوال پیش بیاید که رزیدنت اویل ۲ و ۳ و ۴ که اتفاقا لوکیشن زیاد داشتند. یا سایلنت هیل که یک منطقه بزرگ است.

خب درست. اما بیشترین اتفاقات ترسناک همان بازی ها هم در فضای بسته داستان رخ می داد. لئون اسکات کندی وقتی در خانه ای گیر افتاده بود و زامبی ها به او حمله می کردند ترسناک تر به نظر می رسید تا این که در خیابان ها و روستا قدم می زد.

و همینطور بهترین فیلم های این ژانر را به یاد بیاورید؟ جن گیر، درخشش، سقوط مردگان زنده، بچه رزمری و غیره.

ترس در کلوزآپ معنا می دهد و نه در لانگ شات. یا حداقل تصور و تعریف من این است.

حالا با فیلم کالبد شکافی زن ناشناس طرف هستیم و به درستی در یک فضای بسته درگیر یک ماجرای ترسناک افتاده ایم. پدر و پسری که رزق و روزی شان از طریق شکافتن اجساد می گذرد، جنازه ی زنی را تحویل می گیرند که معلوم نیست اسمش چیست. چرا مرده است. چه زمانی مرده است و غیره.

من وقتی تعریف استیون کینگ را از این فیلم خواندم کنجکاو به دیدنش شدم. چون نمره فیلم در سایت آی ام دی بی ۶ است. البته من معمولا فیلم هایی که بالای ۶ باشد را می بینم و کاری به نمره این سایت ندارم. اما در هیچ وقت فکر نمی کردم که بخواهم این فیلم را ببینم. قبلا پوسترش را دیده بودم و فکر می کردم که با یکی دیگر از بنجل های ژانر طرف هستم. که اشتباه می کردم. کالبد شکافی خوش ساخت است. مدت زمان به اندازه ای دارد. خسته کننده نیست. هر لحظه هیجان و دلهره و ترس را به وجودت می اندازد. معما دارد و دوست داری بفهمی که این جنازه لعنتی بالاخره قضیه اش چیست. شخصیت پردازی شاهکاری ندارد اما پدر و پسر این داستان را می توان به راحتی دوست داشت و نگرانشان شد.

کاگردانی خوب یعنی همین. که داستانی مختصر و مفید داشته باشی با لوکیشنی کم. و یک راست بروی سر اصل مطلب. تنها هیجان اصلی داستانت یک جنازه باشد که از اول تا آخر فیلم روی تخت دراز کشیده است و هر چند وقت یک بار یک کلوزآپ از صورت و آن چشمان توسی رنگ ترسناکش نشان بدهی و فیلمت اصلا هم خسته کننده نشود. البته چند جا از این ترس های به اصطلاح یوهویی داشت که متاسفانه فیلم های این ژانر یکی در میان دچارشان هستند. نمی دانم فشار تهیه کننده هاست یا نه. اما واقعا این ترس ها جواب گو نیست و اگر از حد زیادی بگذرد فیلم را دارای تاریخ مصرف می کند. هر چقدر ترس یوهویی کم تر باشد، ماندگاری فیلم های این ژانر بیشتر است. ترس باید در وجودت رخنه کند. مانند همین نماهای کلوز آپی که از جنازه زن ناشناس این فیلم گفتم. هیچ اتفاقی نمی افتد. فقط بارها و بارها تکرار می شود و بالاخره وارد ناخودآگاه تماشاگر می شود و ذره ذره از روح ما می مکد! که البته نوش جانش.

داستان این پدر و پسر و جنازه ای که روی دستشان مانده است حسابی دیدن دارد. ترجیحا تنها نبینید. یا اگر تنها می بینید، سعی کنید در منزل یکی با شما باشد. خلوت گزیدن و انزوا با دیدن بعضی آثار ترسناک جور در نمی آید. نمونه اش همین فیلم.

مسیر سبز و اقتباس سینمایی

اطمینان دارم که همانند تایتانیک، خیلی از مردم ایران این فیلم را دیده اند. یا حداقل قشر متوسطی که می شناسم. من هم جزو آن هایی بودم که در نوجوانی این فیلم را دیده ام و یک دل نه صد دل عاشقش شدم. فکر کنم تام هنکس را با همین فیلم شناختم. فرانک دارابونت کارگردان را هم همینطور.

این اثر یک جهانی بینی خاصی به من داد. مسیر سبز یک فیلم معمولی نیست.

و حالا بعد از سال ها، بالاخره کتابش را خواندم. نشر افراز که بعضی از آثار استیفن کینگ را ترجمه کرده است، کتاب را منتشر کرده و مترجم کار هم خانم ماندانا قهرمانلو است. خوش بختانه وقتی که کتاب را خواندم (خیلی سریع. با اینکه ۶۴۲ صفحه است. کمتر از یک هفته آن را تمام کردم) یکی از دوستانم که هفت یا هشت سالش بود فیلم را دیده بود و هیچ چیز از کار یادش نبود، به خانه ام آمد و با هم فیلم را دیدیم. برای همین کامل فرق بین کتاب و فیلمش برایم مشخص شد.

و جالب این جاست که آن چنان فرقی ندارد.

شاید از نظر خیلی ها بهترین اقتباس از روی یک کتاب، پدرخوانده باشد. ولی در نظر داشته باشید که پدرخوانده خیلی از کتاب را حذف کرد و خیلی بیشتر و بهتر به آن اضافه کرد. من در مصاحبه ای با فرانسیس فورد کاپولا خواندم که می گفت کتاب تقریبا یک داستان زرد بود.

پس پدرخوانده آمده است و به کتاب افزوده است و اقتباس تمام و کمال حساب نمی شود.

اما مسیر سبز تقریبا هیچ چیزی از کتاب حذف نکرده است و اتفاقا چیز آن چنان خاصی هم اضافه نکرده است. همان چیزی را که نوشته شده به زبان تصویر برگردانده است.

 فرق هایی که دیدم منطقی است چون این داستان ها در دو فرم متفاوت دارد گفته می شود. مثلا در کتاب، داستانی که ما می خوانیم دست نوشته ها و خاطرات شخصیت پاول ادکامب است که در فیلم نقش او را تام هنکس بازی می کند. اما در فیلم ما صرفا بر می گردیم به گذشته و خاطرات او را در حالی که دارد آن را برای زنی تعریف می کند می بینیم.

اما در کتاب ما خیلی بیشتر درگیر نویسندگی این شخصیت می شویم. و واقعا هم منطقی بود که دارابونت این قسمت های مربوط به نوشتن را در فیلم حذف کرده است. چون قطعا از حد و حوصله بیننده فیلم خارج می شد. متاسفانه یکی از بدی های سینما است که یک سری چیزها را هر کاری هم کند نمی تواند به تصویر بکشد. حتی اگر روی تصویر نریشن هم می گذاشت و مثلا پاول ادکامب را می دیدیم که دارد به سختی تلاش می کند برای نوشتن، هیچ وقت با حس و حالی که موقع خواندن کتاب داریم برابری ندارد. من در حین خواندن داستان واقعا باورم شده بود که این خاطرات ادکامب است نه داستانی که استیفن کینگ نوشته است. تلاش او برای این که خاطراتش را به یاد بیاورد تا برای ما بنویسد را زیرپوستی حس می کردم. ولی سینما چنین قابلیتی ندارد.

 یکی دیگر از فرق های  فیلم این بود که هنگامی که شخصیت جان کافی معجزه می کرد. نورها زیاد می شد و لامپ ها می ترکید و جان کافی درد بقیه را حس می کرد و غیره. که خب چنین چیزهایی در کتاب نیست. در متن ما فقط می خوانیم که جان کافی معجزه می کند و آن حشره های سیاه را از دهانش خارج می کند. اما در فیلم برای این که ماجرا بیشتر به چشم بیاید و تصویری و دیدنی تر باشد، اعمال چنین تغییراتی کاملا منطقی به نظر می رسید. که البته من موافق نیستم. اصلا این قضیه حشرات هم به نظرم باید در فیلم تبدیل می شد به استفراغ. چون به نظرم در فیلم هر چقدر از زرق و برق و جلوه ویژه فاصله بگیریم، به نشان دادن معجزه نزدیک تر می شویم. ولی در کتاب یا ویدیو گیم ها این مسائل اتفاقا کار را شاید زیباتر کند.

همانطور که گفتم، فرق زیادی بین نسخه سینمایی و کتاب نبود. هر دو به شدت داستان گو هستند. شخصیت پردازی خیلی خوبی دارند. غمگین هستند و هر دو هم اشک بیننده و خواننده را در می آورد.

و مسیر سبز همچنان یکی از بهترین فیلم هایی است که به عمرم دیده ام. و یکی از بهترین کتاب هایی است که تا به حال خوانده ام.

Cargo – محموله

فیلم محموله را به خاطر بازیگر نقش اصلی اش یعنی مارتین فریمن کنجکاو به دیدنش شدم و وقتی هم که متوجه شدم که داستان درباره زامبی هاست، ماجرا جالب تر هم شد. فکر نکنم این بازیگر  بی خود و بی جهت برود در یک فیلم با موضوع آخر الزمانی و زامبی ها بازی کند. اتفاقا چند وقت پیش هم جیمز گان، کارگردان سری فیلم های نگهبانان کهکشان، در استوری اینستاگرامش این فیلم را پیشنهاد کرده بود.

فکر کنم قبول داریم که فیلمی درباره زامبی ها ساختن در این دهه تقریبا کار حضرت فیل است. البته اگر بخواهید خوب و متفاوت باشد. من به پیشینه این موجودات آدم خوار که مدیون جرج رومرو فقید هستند کاری ندارم و منظورم تقریبا ۱۰ سال اخیر است.

دقیقا از زمانی که سریال واکینگ دد شروع به پخش شد.

از اپیدمی همگانی این سریال بود که دوباره زامبی ها تبدیل شدند به یکی از ستون های صنعت سرگرمی. فیلم ها و سریال های زیادی آمدند و با همین موج جدید شروع کردند. فعلا کاری ندارم که سریال واکینگ دد تقریبا غیر قابل دیدن شده است و به شدت ضعیف و تازه آن سریال برادرخوانده اش، fear the walking dead هم که یک بنجل به تمام عیار بود و هست.

در دنیای فیلم هم تلاش هایی شد و مثلا فیلم های متوسطی مثل جنگ جهانی زد و بدن های گرم را دیدم. اما در این میان آثار خوبی هم دیدم. مثلا یک فیلم از کره جنوبی به نام قطاری به سمت بوسان یا یک فیلم بریتانیایی به نام دختری با تمام موهبت ها.

تا اینکه حالا رسیدیم به محموله که محصول استرلیا است و مستقیم از پلت فرم نتفلیکس پخش شده است.

انصافا یکی از بهترین آثاری بود که در این رابطه دیده ام. واقعا متفاوت بود (که باعث تعجب هم هست، چون هر چقدر نتفلیکس در سریال ساختن حرفه ای شده است، در ساختن فیلم های بلندش حسابی لنگ می زند)

این فیلم همین که کمتر زامبی ها را نشان می داد (حالا به خاطر بودجه کم یا هر چه) حکم نفسی تازه به این قبیل آثار داشت. بخواهم خیلی بهتر حس ام را هنگام دیدنش بگویم این است که فرض کنید واقعا یک جایی مثل استرالیا بیماری آمده و نصفی از جماعت هم از بین رفته اند و حالا تبدیل شده اند به این موجودات گوشت خوار. بعد ما داریم یک فیلم واقع گرا (در حد فیلم های هنری اروپایی و ایرانی) در این رابطه می بینیم. حالا ممکن است خنده تان بگیرد ولی یک جاهایی انگار برادران داردن، کریستان مانجیو و یا عباس کیارستمی آمده بود و یک فیلم درباره خانواده کم جمعیتی ساخته بودند که در میان این بحران و ویروس کشنده گیر کرده اند و می خواهند به هر طریقی خود را نجات دهند. در کل این فیلم نسبت به تمام فیلم های سری زامبی که دیدم ام منطقی تر بود و قابل باور.

فیلم آن چنان ترسناک نیست و اتفاقا خشونت زننده ای هم ندارد. بیشتر این اتفاقات در خارج از کادر اتفاق می افتد. مثلا این سکانس را ببینید که فوکوس رو نوزاد است و آن پشت که فقط هاله ای از وضعیت مشخص است دارد اتفاقی خشونت بار رخ می دهد.

محموله، شروع و وسط و پایانی داشت قابل دیدن و مختصر و مفید. برای آن هایی که زیاد فیلم هایی درباره زامبی ها ندیده اند قطعا معرفی خوب و جذابی است و برای آن هایی که حسابی با این فیلم ها خاطره دارند، حکم سفری تازه دارد به این دنیا.

چقدر خوب است دیدن نوعی نگاه جدید برای ایده های قدیمی.

کارگردانان این فیلم دو نفر هستند. خانمی به نام یولاندا رمکی و آقایی به نام بن هاولینگ. که بعد من فهمیدم چند سال پیش، همین تیم یک فیلم کوتاه ساخته اند به نام محموله با همین موضوع، و اصلا آن فیلم کوتاه باعث شد که این نسخه بلند ساخته شود.

فیلم کوتاه در فضای نت موجود و زمانش هم هفت دقیقه است.

و حالا قضیه این جاست که من وقتی فیلم کوتاه را دیدم خیلی بیشتر از نسخه بلند خوشم آمد! در حقیقت ماجرای چیزی که ما آن را محموله می نامیم که منظور همان نوزاد داستان است، در نسخه کوتاه معنی بیشتری می دهد و کاری هم که شخصیت پدر برای رساندن خودش به جایی می دهد تا نوزادش را نجات بدهد، خیلی منطقی تر بود. به اصطلاح نسخه بلند بدتر آمده بود با شاخ و برگ داستانی بیشتر و شخصیت های مازاد، برای این که زمان فیلم بلند تر شود، آن حرفی که در اصل می خواست بزند را کمی کم رنگ کرد.

پدر بودن و عشق به فرزند، در نسخه کوتاه خیلی بیشتر از نسخه بلند فیلم جا افتاده است.

اما در نهایت، هر دو نسخه کاملا ارزش دیدن دارد و یکی از متفاوت ترین آثاری است که در این مقوله زامبی ها دیده ام.

A Quiet Place – یک جای آرام

اگر اهل خواندن درباره فیلم ها باشید احتمالا این نکات درباره این فیلم زیاد به چشمتان خورده است:

۱ – امیلی بلانت در نقش مادر و جان کرازینسکی در نقش پدر و همچنین کارگردان فیلم، در زندگی واقعی خود زن و شوهر هستند.

۲ – فیلم وامدار آثار دیگر از جمله فیلم نشانه ها اثر ام نایت شیامالان است.

من هم این نکات را خیلی کوتاه همین جا نوشتم که دیگر مجبور نباشم آن ها را در نوشته ام تکرار کنم.

یک جای آرام یکی از بهترین آثاری بود که در این چند وقت دیده ام. هر چند که گاهی اوقات هیچ منطقی در روایت و حرکات شخصیت ها مخصوصا دختر کر و لال این خانواده با بازی میلیسنت سیمونز وجود ندارد. طوری که دیگر حرص بیننده در می آید که آقا جان! نکن. این کار را نکن. الان اتفاق بدی می افتد. بی خیال.

ولی چون ما داریم فیلم تماشا می کنیم و قرار نیست به خاطر حرص ما تغییری در داستان رخ بدهد پس غر زدن را به همان ایراد گرفتن از فیلم نامه بسنده می کنیم.

هر چند خدا را شکر که زمان فیلم به اندازه است( یک ساعت و نیم)‌. نقطه قوت این فیلم فضا سازی و بستری است که برای داستانش فراهم کرده. یعنی ما داستان خاصی نداریم. قضیه بقا به هر قیمتی است. اصلا شخصیت ها تقریبا زندگی بدوی دارند.

یعنی پدر که کارش شکار است. و جایی هم پسر کوچکش را می برد که به او هم این کار را یاد بدهد.  دختر کوچک کمی سرتق است که با توجه به ناشنوا بودنش باید به او حق داد. و مادر هم که حامله است و در خانه می ماند و کارهای خانه را سر و سامان می بخشد.

همین!

حالا نکته اساسی این جاست که برای بقا نباید از گرگ و خرس در امان باشند. هیولاهایی به زمین آمده اند و همه جا را ویران کرده اند ( فیلم بعد از گذشت ۸۹ روز از نابودی شهر شروع می شود) و این هیولاها قدرت شنوایی بالایی دارند و شما یک سر و صدایی ازت دربیاید به سرعت می آیند و تکه و پاره ات می کنند.

پس با یک فیلم کم دیالوگ طرفیم ( شاید سر جمع دیالوگ های این فیلم دو صفحه بشود ) و بیشتر تصویر داریم.

و این است لذت این فیلم

عصاره سینما دارد. یعنی تعریف داستان با تصویر و حرکات دوربین و بازیگران. این اثر یک دلهره نابی ایجاد می کند که تماشایی است و نه گوش دادنی. هسته اصلی داستان که کلا بر دلهره بنا شده است ( سر و صدا مساوی است با مرگ) و این وسط کلی دلهره های ریز و درشت دیگر مثل حاملگی زن داستان. گم شدن پسر. میخ روی پله و غیره.

هیچکاک اگر این فیلم را می دید به احتمال قوی حسابی از این کار تعریف می کرد.

در این یک سال اخیر من دو فیلم دیده ام که بیشتر روی قصه گویی با تصویر استوار است. یکی همین فیلم و دیگری فیلم عالی دانکرک اثر کریستوفر نولان. برای نسلی که حال و حوصله دیدن فیلم های صامت را ندارد و نمی داند که چه لذتی را دارد از دست می دهد. حداقل دیدن این آثار می تواند کمک کند که کمی اصول سینما را هم بدانیم. یک جای آرام به قدری من را برد به شالوده اصلی اختراع سینما که در اصل برای قشر کارگر بود و با پول اندک می رفتند داخل سالن و یک لذتی می بردند. هم داستان ساده. هم دیالوگ کم. هم هیجانی. هم خانوادگی.

فیلم من را هم یاد بازی کنسول PS3   یعنی The Last of Us. انداخت. مخصوصا هیولاهایش.

من خیلی خوشحالم که از این کار خیلی زیاد ستایش شد. وسط این همه فیلم های دی سی و مارول دیدن این تیپ آثار بسیار لذت بخش است. مثلا Get Out آن چنان شاهکاری از نظر من نبود. ولی چون در ژانر ساخته شده بود و خوش ساخت و تر و تمیز هم بود. خیلی خوشحالم که اسکار بهترین فیلم نامه را گرفت. این نشان دهنده این است که بالاخره آن روشن فکرهای سینما که به فیلم های ژانر اخ و تف می اندازند، بالاخره دارند سر عقل می آیند. ولی به شرطی که این بها دادن ادامه پیدا کند. یعنی یک فاز یک دفعه ای نباشد که به خاطر مسائلی خارج از هنر و سینما یک فیلمی جایزه بگیرد و بعد از فصل جوایز بعد، دوباره روز از نو روزی از نو. بها دادن به ژانر و به رسمیت شناختنش در میان محفل روشن فکرهای دوزاری باعث می شود که خود به خود آثار بهتری در این رابطه تولید شود. بها دادن به فیلمی مثلی یک جای آرام خیلی از نویسنده ها و فیلم سازها جوان تر تشنه ژانر را امیدوار می کند که آن ها هم می توانند این سبکی فیلم بسازند و علاوه بر گیشه، در فستیوال ها هم تحویل گرفته شوند. ولی اگر دوباره این بها دادن  فراموش شود، متاسفانه آثار بنجل ژانر به همان روال قبل تولید می شوند که فقط به فکر خالی کردن جیب یک سری تماشاگر است.